{"id":642,"date":"2025-03-02T12:02:41","date_gmt":"2025-03-02T12:02:41","guid":{"rendered":"https:\/\/qarabagxeber.az\/?p=642"},"modified":"2025-03-02T12:02:41","modified_gmt":"2025-03-02T12:02:41","slug":"qarabag-elm-v%c9%99-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99t-m%c9%99rk%c9%99zi-kimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qarabagxeber.az\/?p=642","title":{"rendered":"Qaraba\u011f elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi kimi"},"content":{"rendered":"\n<p>Qaraba\u011f yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00e7ox z\u0259ngin olan, \u00f6z t\u0259bii g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u0259srar\u0259ngiz, bax\u0131ml\u0131 yerl\u0259rind\u0259n biridir, eyni zamanda b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r nadir istedadlar yurdu, \u015fer, s\u0259n\u0259t, musiqi, mu\u011fam, hikm\u0259t be\u015fiyidir. Bu torpaq Hac\u0131 H\u00fcs\u00fc, Sad\u0131qcan, Cabbar Qarya\u011fd\u0131o\u011flu, Seyid \u015eu\u015finski, B\u00fclb\u00fcl, Xan \u015eu\u015finski, S\u00fcleyman \u018fl\u0259sg\u0259rov v\u0259 dig\u0259r g\u00f6rk\u0259mli musiqi\u00e7il\u0259r, mu\u011fam\u00e7\u0131lar, b\u0259st\u0259karlar yetirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, bug\u00fcnk\u00fc b\u0259zi siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin iddialar\u0131n\u0131n \u0259ksin\u0259 olaraq, Qaraba\u011f t\u0259kc\u0259 musiqi, mu\u011fam be\u015fiyi deyil, eyni zamanda elm, \u0259d\u0259biyyat, poeziya, f\u0259ls\u0259f\u0259 sah\u0259sind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck simalar v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r yurdudur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq \u00e7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, Qaraba\u011f \u0259d\u0259bi m\u00fchitin tarixi, t\u0259kam\u00fcl yolu h\u0259l\u0259 d\u0259 ayr\u0131l\u0131qda \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259, yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyatda bir fakt kimi h\u0259l\u0259lik elm\u0259 m\u0259lum olan ilk \u015fairin ad\u0131 VII \u0259srd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f Davda\u011fd\u0131r. Onu bu g\u00fcn\u0259 g\u0259lib \u00e7atan yegan\u0259 \u015feri Alban-Partav-B\u0259rd\u0259 \u00e7ar\u0131 Cavan\u015firin q\u0259tlin\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131 kamil \u015fer m\u0259tnidir\u2026 Bu \u015ferin ideya-estetik x\u0259tti v\u0259 \u00fcslubu s\u00fcbut edir ki, Davda\u011f d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn, tan\u0131nm\u0131\u015f q\u00fcdr\u0259tli s\u0259n\u0259tkar\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>X \u0259srd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259r\u0259bdilli \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131 \u018fbu B\u0259kr \u018fhm\u0259d \u0259l-B\u0259rd\u0259i, X\u0259tib Ba\u011fdadi M\u0259h\u0259mm\u0259d \u0259l-B\u0259rd\u0259i, \u018fhm\u0259d ibn \u0259l-H\u00fcseyn \u018fbu S\u0259id \u0259l-B\u0259r-d\u0259i, S\u0259id ibn \u0259l-Qas\u0131m \u0259l-B\u0259rd\u0259i, \u018fbu S\u0259d ibn Y\u0259hya \u0259l-B\u0259rd\u0259i t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycanda deyil, b\u00fct\u00fcn islam d\u00fcnyas\u0131nda m\u0259\u015fhur aliml\u0259rd\u0259n v\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn filosof-\u015fairl\u0259rind\u0259n olmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>XII \u0259sr Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n \u0259n q\u00fcdr\u0259tli simalar\u0131ndan biri qaraba\u011fl\u0131 M\u00fccir\u0259ddin Beyl\u0259qanidir. Z\u0259ki ibn H\u00fcseyn ibn \u00d6m\u0259r Beyl\u0259qani d\u0259 M\u00fccir\u0259ddinin m\u00fcasiri olmu\u015f, f\u0259qih-filosof kimi y\u00fcks\u0259k elmi r\u00fctb\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>XIV \u0259srd\u0259 Tuti Abdulla Qaraba\u011fi adl\u0131 \u00e7ox ilhaml\u0131 bir \u015fair ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>XV \u0259srd\u0259 \u015eeyx \u0130brahim ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015e\u0259hab\u0259ddin B\u0259rd\u0259i d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u015eeyx tituluna q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015f, \u201cG\u00fcl\u015f\u0259ni\u201d t\u0259x\u0259ll\u00fcsl\u00fc il\u0259 \u0259d\u0259biyyat al\u0259mind\u0259 m\u0259\u015fhur olmu\u015fdu. O, M\u00f6vlan\u0259 G\u00fcl\u015f\u0259ni kimi y\u00fcks\u0259k m\u0259qama \u00e7ataraq, b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na \u00f6z t\u0259riq\u0259tini yaym\u0131\u015fd\u0131r. Xanagah\u0131 Qahir\u0259d\u0259dir v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 f\u0259aliyy\u0259td\u0259dir. M\u00f6vlani G\u00fcl\u015f\u0259nin iki o\u011flu-\u015eeyx \u018fhm\u0259d G\u00fcl\u015f\u0259nizad\u0259 v\u0259 S\u0259fv\u0259ti Seyid \u018fli G\u00fcl\u015f\u0259ni d\u0259 \u015fair olmu\u015flar\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Yusif ibn M\u0259h\u0259mm\u0259dcan M\u0259h\u0259mm\u0259d\u015fahi Qaraba\u011fi XVI-XVII \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131b yaratm\u0131\u015f, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259rind\u0259n olmu\u015f, S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 &#8211; H\u00fcseyniyy\u0259 xan\u0259gah\u0131na getmi\u015f v\u0259 M\u00f6vlan\u0259 Yusif m\u0259qm\u0131na y\u00fcks\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>XVI \u0259srd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaratm\u0131\u015f, \u015e.\u0130.X\u0259tai saray\u0131n\u0131n yax\u0131n dostu, ustadlar ustad\u0131 A\u015f\u0131q Qurbani, XVIII \u0259srd\u0259 Mirm\u00f6hs\u00fcn L\u0259mb\u0259rani As\u0259f, A\u015fiq \u018fli, A\u015f\u0131q Valeh, Ziyadi Qaraba\u011fi v\u0259 M.P.Vaqifin adlar\u0131 \u00e7ox m\u0259tl\u0259bl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n\n\n\n<p>XVIII \u0259srd\u0259 P\u0259nahabad \u015f\u0259h\u0259rinin \u2013 \u015eu\u015fan\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyulandan sonra Qaraba\u011f-Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitinin \u0259n qaynar m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi. Qaraba\u011fla Nax\u00e7\u0131van, \u0130r\u0259van, G\u00fcrc\u00fcstan, G\u0259nc\u0259, \u015e\u0259ki, Bak\u0131 v\u0259 ba\u015fqa xanl\u0131qlar aras\u0131nda s\u0131x \u0259laq\u0259l\u0259r yarand\u0131. H\u0259min \u0259laq\u0259l\u0259r Qaraba\u011f \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin t\u0259sir dair\u0259sini daha da geni\u015fl\u0259ndirirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011fda \u201cM\u0259clisi-\u00fcns\u201d v\u0259 \u201cM\u0259clisi-f\u0259ramu\u015fan\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259rin\u0259 Nat\u0259van v\u0259 M.M. N\u0259vvab ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdil\u0259r. Bu m\u0259clil\u0259rd\u0259 topla\u015fan 40 n\u0259f\u0259r \u015fair Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015fqa \u0259d\u0259bi m\u0259clisl\u0259ri il\u0259 \u015ferl\u0259\u015firdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 son \u00fc\u00e7 \u0259srd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f s\u0259n\u0259t korifeyl\u0259rinin adlar\u0131na n\u0259z\u0259r salaq: M.P.Vaqif &#8211; ilk realist \u015ferin banisi; Q.Zakir &#8211; Az\u0259rbaycan satiriki, milli maarif\u00e7i-realizmin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si; A\u015f\u0131q P\u0259ri &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n ilk pe\u015f\u0259kar qad\u0131n a\u015f\u0131\u011f\u0131; Nat\u0259van &#8211; M.G\u0259nc\u0259vid\u0259n sonra \u0259n q\u00fcdr\u0259tli Az\u0259rbaycan \u015fair\u0259si; N.V\u0259zirov \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda ilk faci\u0259 janr\u0131n\u0131n, Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n (H.Z\u0259rdabi il\u0259 bilikd\u0259) banisi, ilk m\u00fc\u0259llif-aktyor; M.M.N\u0259vvab \u2013 astronom, musiqi\u015f\u00fcnas, r\u0259ssam, \u015fair; \u018f.Haqverdiyev &#8211; \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda tarixi dram janr\u0131n\u0131n banisi, ilk opera rejissoru v\u0259 dirijoru; \u00dc.Hac\u0131b\u0259yli \u2013 \u015e\u0259rqd\u0259 ilk professional b\u0259st\u0259kar, dramaturq, liberetto m\u00fc\u0259llifi, opera v\u0259 musiqili komediya janr\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, publisist; Y.V.\u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli \u2013 ilk tarixi romanlar m\u00fc\u0259llifi, etnoqraf, diplomat; C.Hac\u0131b\u0259yli \u2013 yaz\u0131\u00e7\u0131-piblisist, diplomat, folklor\u015f\u00fcnas (Parisd\u0259 ilk\u0259 d\u0259f\u0259 \u201cQaraba\u011f folkloru\u201d kitab\u0131n\u0131 frans\u0131zca v\u0259 orijinal m\u0259tnl\u0259rl\u0259 \u00e7ap etdirib); \u018f.A\u011fao\u011flu &#8211; Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ilk ideoloqlar\u0131ndan biri, yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist, alim, \u201cDifai\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131; F.K\u00f6\u00e7\u0259rli \u2013 ilk \u0259d\u0259biyyat tarix\u00e7isi, maarif\u00e7i, Qazax m\u00fc\u0259lliml\u0259r seminariyas\u0131n\u0131n m\u00fcdiri; S.S.Axundov \u2013 u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n ilk yarad\u0131c\u0131lr\u0131ndan biri, \u201cLa\u00e7\u0131n yuvas\u0131\u201d dram\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131 mentalitetini b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 c\u0259ml\u0259y\u0259n ilk b\u0259y obraz\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, ilk Milli Q\u0259hr\u0259man ad\u0131 alan yaz\u0131\u00e7\u0131-pedaqoq; H.V\u0259zirov \u2013 g\u00f6rk\u0259mli publisist, m\u00fch\u0259rrir, \u015eekspirin ilk t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 b\u0259zi hallarda g\u00f6rm\u0259m\u0259zliy\u0259 vurmaq, \u201cQaraba\u011fdan yaln\u0131z oxuyanlar, m\u00fc\u011f\u0259nnil\u0259r \u00e7\u0131x\u0131r\u201d \u2013 fikrini istehza il\u0259 ictimaiyy\u0259tin beynin\u0259 yeritm\u0259kl\u0259 milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fczd\u0259 tarixi t\u0259hrifl\u0259r yaratmaq, vahid milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi region\u00e7uluq kimi b\u0259dxah hiss\u0259 qurban verm\u0259k c\u0259hdl\u0259rind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil.<\/p>\n\n\n\n<p>XX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan yeni d\u00f6vr \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 yaradan y\u00fczd\u0259n art\u0131q qaraba\u011fl\u0131 \u0259dib v\u0259 aliml\u0259ri bu siyah\u0131ya \u0259lav\u0259 ets\u0259k, bu torpa\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi fikrin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 verdiyi t\u00f6hf\u0259ni t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k \u00e7\u0259tin olmaz: xalq yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 &#8211; S.R\u0259himov, \u018f.V\u0259liyev, \u0130.\u018ff\u0259ndiyev, B.Bayramov, S.\u018fhm\u0259dov, El\u00e7in; M.M\u0259mm\u0259dov kimi q\u00fcdr\u0259tli rejissor v\u0259 aktyor; \u018f.A\u011fayev, O.X\u0259lilli, M.\u018flio\u011flu, \u018f.Qas\u0131mov, \u0130.M\u0259likzad\u0259, M.\u015eamxalov, C.\u018flib\u0259yov, Q.Qas\u0131mzad\u0259, F.Mehdi, T.El\u00e7in, C.G\u00f6z\u0259lov, Y.K\u0259rimov, \u015e.\u018fl\u0259kb\u0259rzad\u0259, V.Cabray\u0131lzad\u0259, S.S\u0259xav\u0259t, V.B\u0259hm\u0259nli, A.Abbas, \u018f.\u018fmirov, Z.F\u0259xri, \u018f.\u018fmirli, M.\u00c7\u0259m\u0259nli, \u018f.\u018fhm\u0259d kimi istedadl\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259r; aliml\u0259rimiz \u2013 M.Mehdizad\u0259,&nbsp;R.\u018fliyev, X.M\u0259mm\u0259dov,&nbsp;\u018f.H\u00fcseynov, \u0130.\u0130brahimov, \u018f.Bayramov, T.Hac\u0131yev, K.M\u0259mm\u0259dov, K.V\u0259liyev, A.Hac\u0131yev, F.V\u0259zirova, R.Ta\u011f\u0131yev, Q.\u0130smay\u0131lov, A.S\u0259fiyev, V.Quliyev, \u0130.R\u0259himli.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan ba\u015fqa adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259diyim onlarla dig\u0259r s\u00f6z-s\u0259n\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 \u00f6z orijinal b\u0259dii-estetik, elmi t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u0259ri il\u0259 d\u0259y\u0259rli yarad\u0131c\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 inki\u015faf etdirmi\u015fl\u0259r. Qaraba\u011fdan ba\u015flayan bu n\u0259h\u0259g, co\u015f\u011fun, qurumaz fikir n\u0259hri indi d\u0259 axmaqdad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qaraba\u011f yeralt\u0131 v\u0259 yer\u00fcst\u00fc t\u0259bii s\u0259rv\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00e7ox z\u0259ngin olan, \u00f6z t\u0259bii g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u0259srar\u0259ngiz, bax\u0131ml\u0131 yerl\u0259rind\u0259n biridir, eyni zamanda b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r nadir istedadlar yurdu, \u015fer, s\u0259n\u0259t, musiqi, mu\u011fam, &hellip; <a href=\"https:\/\/qarabagxeber.az\/?p=642\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":643,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elm","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=642"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":644,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/642\/revisions\/644"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}