{"id":645,"date":"2025-03-02T12:05:30","date_gmt":"2025-03-02T12:05:30","guid":{"rendered":"https:\/\/qarabagxeber.az\/?p=645"},"modified":"2025-03-02T12:05:31","modified_gmt":"2025-03-02T12:05:31","slug":"qarabagin-gork%c9%99mli-s%c9%99xsiyy%c9%99tl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qarabagxeber.az\/?p=645","title":{"rendered":"Qaraba\u011f\u0131n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Moisey Kalankatl\u0131 \u2013 Alban tarix\u00e7isi (VII \u0259srin sonu \u2013 VIII \u0259srin \u0259vv\u0259li)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Moisey Kalankatl\u0131 v\u0259 ya Musa Da\u015fquran\u00e7\u0131-m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 Qafqaz albanlar\u0131ndan, uti tayfas\u0131ndan olan tarix\u00e7i, &#8220;Alban \u00f6lk\u0259sinin tarixi&#8221; \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi. Kalankatl\u0131 bu \u0259s\u0259ri b\u00f6y\u00fck alban h\u00f6kmdar\u0131 Cavan\u015firin sifari\u015fi il\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Moisey Kalankatl\u0131 qeyd edir ki, o, Albaniyan\u0131n Uti vilay\u0259tind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Kalankat k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Alban tayfalar\u0131ndan biri olan util\u0259rin ad\u0131 da Uti vilay\u0259tinin ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. H\u0259min tayfa Qan\u0131x (Alazan) \u00e7ay\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015f c\u0259nuba do\u011fru uzanan \u0259razil\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Yuxar\u0131 Qaraba\u011fda, T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 sahill\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 util\u0259rin K\u00fcr\u00fcn h\u0259r iki sahilind\u0259 v\u0259 h\u0259tta X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahilind\u0259 ya\u015famalar\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. VII \u0259srd\u0259 b\u00f6y\u00fck k\u0259ndl\u0259rd\u0259n say\u0131lan Kalankat k\u0259ndi B\u0259rd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin\u00add\u0259n c\u0259nub- q\u0259rbd\u0259, T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 yerl\u0259\u015firdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Moisey Kalankatl\u0131 q\u00fcdr\u0259tli alban h\u00f6kmdar\u0131 Cavan\u015firin m\u00fcasiri idi. M\u0259hz bu d\u00f6vr Albaniyan\u0131n siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni dir\u00e7\u0259li\u015fi d\u00f6vr\u00fc say\u0131l\u0131rd\u0131. H\u0259rbi istedad\u0131, m\u00fcdrik v\u0259 \u00e7evik siyas\u0259ti il\u0259 Albaniyan\u0131 \u00f6z \u0259z\u0259li h\u00fcdudlar\u0131nda &#8211; c\u0259nubda Araz \u00e7ay\u0131ndan, \u015fimalda D\u0259rb\u0259nd\u0259d\u0259k olan \u0259razid\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0259 b\u0259rpa ed\u0259n, m\u00fcst\u0259qil daxili v\u0259 xarici siyas\u0259t yerid\u0259n, alban kils\u0259sinin m\u00fcst\u0259qilliyini qoruyub saxlayan Cavan\u015fir, \u015f\u00fcbh\u0259siz, x\u00fcsusi yaz\u0131l\u0131 abid\u0259d\u0259 \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn inikas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k arzusu il\u0259 Moisey Kalankatl\u0131ya &#8220;Alban tarixi&#8221; kitab\u0131n\u0131 sifari\u015f verir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u0259bray\u0131l ata (VIII \u0259sr)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259bray\u0131l ata VIII \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Sultan \u018fhm\u0259d adl\u0131 bir h\u00f6kmdar\u0131n yax\u0131n adamlar\u0131ndan biri olmu\u015f v\u0259 Ziyar\u0259t da\u011f\u0131ndan Araz \u00e7ay\u0131na q\u0259d\u0259r \u0259razil\u0259r C\u0259bray\u0131l ataya v\u0259 onun \u00f6vladlar\u0131na m\u0259xsus olub. Bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u0259xs h\u0259l\u0259 \u00f6z sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t sahibi olub, v\u0259fat ed\u0259rk\u0259n \u00f6z m\u00fclk\u00fcn\u00fcn axar-baxarl\u0131 bir yerind\u0259 &#8211; Alpa\u015fa da\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 d\u0259fn edilmi\u015fdir. C\u0259bray\u0131l k\u0259ndinin \u015fimal\u0131nda &#8220;C\u0259bray\u0131l ata&#8221; ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan bu m\u0259qb\u0259r\u0259nin uzunlu\u011fu 4,5 metr, eni 2,4 metr, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 1,8 metrdir ki, oradak\u0131 m\u0259zar v\u0259 q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rinin izl\u0259ri indiy\u0259 q\u0259d\u0259r qal\u0131r. C\u0259bray\u0131l atan\u0131n Mirz\u0259can, Yar\u0259hm\u0259d, \u015fahv\u0259l\u0259d, B\u00fcnyad, Qurban, Xubyar, Hasan v\u0259 b. adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 oldu\u011fu m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. Sonralar onun ad\u0131ndan C\u0259bray\u0131ll\u0131 tayfas\u0131 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259hs ed\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259\u015fhur \u015fahsev\u0259n, Cavan\u015fir, \u018ff\u015far v\u0259 b. tayfalarla yana\u015f\u0131, C\u0259bray\u0131ll\u0131 tayfas\u0131n\u0131n da ad\u0131 \u00e7\u0259kilir. Rus imperiyas\u0131 i\u015f\u011faldan sonra vergi y\u0131\u011fmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 siyah\u0131 t\u0259rtib ed\u0259rk\u0259n (1823-c\u00fc il) C\u0259bray\u0131ll\u0131 tayfas\u0131nda 17 tir\u0259, 443 ev, 2200 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u0259halini qeyd\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xa\u00e7\u0131nl\u0131 Vaxtanq (XII \u0259sr)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Vaxtanq, H\u0259s\u0259n Monax v\u0259 Mamaxatunun o\u011fludur. O, Arzuxatun Arsruni il\u0259 evli olmu\u015fdur. Atas\u0131ndan b\u00fct\u00fcn Xa\u00e7\u0131n \u0259razisin\u0259 hakimlik h\u00fcququnu miras alm\u0131\u015fd\u0131r. 1184-c\u00fc ild\u0259 Vaxtanq\u0131n saray\u0131nda Mxitar Qo\u015f m\u0259\u015fhur \u201cQanunnam\u0259\u201dsini tamamlam\u0131\u015fd\u0131r. Onun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 quruculuq i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Xudav\u0259ng monast\u0131r\u0131ndak\u0131 b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>I H\u0259s\u0259n (XIII \u0259sr)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>XII \u0259srin sonu\u2013XIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Xa\u00e7\u0131n knyaz\u0131. Hakimiyy\u0259ti \u0259sas\u0259n m\u0259rk\u0259zi Zar k\u0259ndi olan Yuxar\u0131 Xa\u00e7\u0131n \u0259razisini \u0259hat\u0259 etmi\u015fdi. Sarkis Zaxarinin q\u0131z\u0131 D\u0259fn\u0259 xatunla evli olmu\u015fdur. I H\u0259s\u0259nin tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 son xat\u0131rlanmas\u0131 1204\u2013c\u00fc il\u0259 aiddir. I H\u0259s\u0259nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra bir m\u00fcdd\u0259t xan\u0131m\u0131 D\u0259fn\u0259 xatun d\u00f6vl\u0259ti idar\u0259 etmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259n etibar\u0259n alban h\u00f6kmdar s\u00fclal\u0259si Arran\u015fahik s\u00fclal\u0259sinin Yuxar\u0131 Xa\u00e7\u0131nda hakimiyy\u0259td\u0259 olan qolu onun ad\u0131 il\u0259 D\u0259fn\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259s\u0259n C\u0259lal (1215-1261)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rk\u0259mli siyasi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi \u00f6z\u00fcn\u00fc Alban h\u00f6kmdar\u0131 adland\u0131ran H\u0259s\u0259n C\u0259lal m\u0259\u015fhur Mehranil\u0259r n\u0259slin\u0259 m\u0259nsub olub Xa\u00e7\u0131n knyazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u00f6kmdar\u0131 idi. XIII y\u00fczillikd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f bu knyazl\u0131q indiki Qaraba\u011f\u0131n \u0259ks\u0259r hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edirdi. H\u0259s\u0259n C\u0259lal\u0131n hakimiyy\u0259t ill\u0259ri alban renessans\u0131 hesab olunur. Bu d\u00f6vr\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 siyasi dir\u00e7\u0259li\u015fi t\u0259sad\u00fcf edir. Apard\u0131\u011f\u0131 in\u015faat i\u015fl\u0259rind\u0259n x\u00fcsusil\u0259 qeyd oluna bil\u0259ni b\u00fct\u00fcn Qafqaz xristian memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n say\u0131lan G\u0259nc\u0259s\u0259r monast\u0131r\u0131d\u0131r (1216-1238)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sar\u0131 A\u015f\u0131q (XVII \u0259sr)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>XVII \u0259sr Az\u0259rbaycan a\u015f\u0131qlar\u0131ndan olan Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n do\u011fum v\u0259 \u00f6l\u00fcm tarixi d\u0259qiq m\u0259lum deyil. Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f La\u00e7\u0131n rayonunun G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, H\u0259k\u0259ri \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 XVII-XIX \u0259srl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olan v\u0259 haz\u0131rda xarabal\u0131qlar\u0131 qalan Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015f, ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 Qarada\u011fl\u0131 k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda haz\u0131rki G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndinin \u0259razisind\u0259 d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259brin ba\u015f da\u015f\u0131na onun x\u0259yali \u015f\u0259kli d\u0259 h\u0259kk olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sar\u0131 A\u015f\u0131q haqda ilk m\u0259lumat\u0131 H\u0259s\u0259n\u0259li xan Qarada\u011fi vermi\u015fdir. \u00d6z h\u0259myerlisi, \u0259sli Qarada\u011fdan olub Z\u0259ng\u0259zurun G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f Sar\u0131 A\u015f\u0131q haqq\u0131nda verdiyi m\u0259lumata, Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n bayat\u0131 v\u0259 qo\u015fmalar\u0131na g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131 m\u0259hz H\u0259s\u0259n\u0259li xan Qarada\u011fiy\u0259 borcludur. &#8220;Sar\u0131 A\u015f\u0131q haqq\u0131nda ilk m\u0259lumat\u0131 XIX \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Qarada\u011fi vermi\u015fdir&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Arxeoloqlar 1927-ci ild\u0259 q\u0259bri a\u00e7araq onun XVII \u0259srd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut etmi\u015fl\u0259r. Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n h\u0259yat\u0131yla ba\u011fl\u0131 xalq aras\u0131nda &#8220;Yax\u015f\u0131 v\u0259 A\u015f\u0131q&#8221; dastan\u0131 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sar\u0131 A\u015f\u0131q \u0259sas\u0259n bayat\u0131lar\u0131yla tan\u0131n\u0131r. O, &#8220;bayat\u0131 qo\u015fmaq qad\u0131n i\u015fidir&#8221; dey\u0259nl\u0259r\u0259 meydan oxuyaraq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu janra \u00fcst\u00fcnl\u00fck vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1993-c\u0131 ild\u0259 erm\u0259ni vandallar\u0131 Sar\u0131 A\u015f\u0131g\u0131n q\u0259brini tamamil\u0259 da\u011f\u0131tm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P\u0259nah\u0259li xan (1693-1763)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n banisi. P\u0259nah\u0259li xan Sar\u0131cal\u0131 Cavan\u015fir Qaraba\u011f\u0131n m\u0259\u015fhur Cavan\u015fir n\u0259slind\u0259n idi. O 1963 ild\u0259 anadan olmu\u015fdur. G\u00f6rk\u0259mli s\u0259rk\u0259rd\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi kimi \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. Onun hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 tikinti v\u0259 quruculuq i\u015fl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015f \u015eahbulaq q\u0259sri, \u018fsg\u0259ran qalas\u0131 in\u015fa olunmu\u015fdur. Lakin g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259n \u00f6n\u0259mlisi 1750 ild\u0259 in\u015fas\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ilk \u00f6nc\u0259 P\u0259nahabad daha sonra is\u0259 \u015eu\u015fa adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259r-qalas\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Molla P\u0259nah Vaqif (1717-1797)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Vaqif 1717-ci ild\u0259 Qazax yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Salahl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Bel\u0259 bir fikir var ki, onun \u0259cdadlar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulinin d\u0259 m\u0259nsub oldu\u011fu Bayat tayfas\u0131ndan olub.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u0259nah yax\u015f\u0131 t\u0259hsil g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. O, fars v\u0259 \u0259r\u0259b dill\u0259rind\u0259 yax\u015f\u0131 dan\u0131\u015f\u0131r, astronomiya, riyaziyyat, musiqi v\u0259 poetika \u00fczr\u0259 geni\u015f biliy\u0259 malik idi.<\/p>\n\n\n\n<p>XVIII \u0259srin ortalar\u0131nda G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259rh\u0259dind\u0259 g\u0259rginlik yaran\u0131r v\u0259 bir \u00e7ox ail\u0259l\u0259r Qazaxdan Qaraba\u011f v\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcrl\u0259r. Vaqifin ail\u0259si d\u0259 k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin aras\u0131nda idi. Bu ail\u0259 Qaraba\u011f\u0131n T\u0259rt\u0259rbasar k\u0259ndind\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tap\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011fa g\u0259ldikd\u0259n az sonra Vaqif T\u0259rt\u0259rbasardan \u015eu\u015faya k\u00f6\u00e7\u00fcr. Burada m\u0259kt\u0259b a\u00e7an \u015fair tez bir zamanda \u015f\u0259h\u0259r sakinl\u0259ri aras\u0131nda h\u0259m g\u00f6z\u0259l m\u00fc\u0259llim, h\u0259m d\u0259 istedadl\u0131 \u015fair kimi tan\u0131nma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u015eairin \u015f\u00f6hr\u0259ti Qaraba\u011f hakimi \u0130brahimx\u0259lil xana \u00e7at\u0131r v\u0259 onu saraya d\u0259v\u0259t edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vaqifin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnl\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r sarayda ya\u015famas\u0131 m\u0259lumdur. O, \u0259vv\u0259lc\u0259 e\u015fik a\u011fas\u0131, y\u0259ni, daxili i\u015fl\u0259r naziri, daha sonra is\u0259 ba\u015f v\u0259zir kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. \u00d6z\u00fcn\u00fcn y\u00fcks\u0259k savad\u0131 v\u0259 elmi biliyi il\u0259 o, burada da ham\u0131n\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini qazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259ziri v\u0259zif\u0259sind\u0259 Vaqif \u00f6z\u00fcn\u00fc layiqli d\u00f6vl\u0259t xadimi, m\u00fcdrik v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n bir siyas\u0259t\u00e7i kimi g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Vaqif yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda deyil, h\u0259m d\u0259 g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni m\u00fchitind\u0259 m\u0259\u015fhur olmu\u015fdur. M\u0259lumdur ki, uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycan dili Qafqazda mill\u0259tl\u0259raras\u0131 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si olmu\u015fdur v\u0259 el\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, Vaqifin \u015feirl\u0259ri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni \u0259lifbalar\u0131 il\u0259 yaz\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Vaqif \u015f\u0259rq poeziyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn klassik formalar\u0131ndan istifad\u0259 edib. O, q\u0259z\u0259l, t\u0259cnis, m\u00fcx\u0259mm\u0259s, m\u00fcst\u0259zad, m\u00fc\u0259\u015f\u015f\u0259r\u0259, m\u00fc\u015fair\u0259, m\u0259sn\u0259vi v\u0259 m\u0259rsiy\u0259l\u0259r yaz\u0131b. Ancaq onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir qismi, a\u015f\u0131q poeziyas\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f qo\u015fma n\u00f6v\u00fcnd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015feirl\u0259r t\u0259\u015fkil edir. H\u0259min \u015feirl\u0259rin dili xalq\u0131n canl\u0131 dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7ox yax\u0131nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130brahimx\u0259lil xan Cavan\u015fir (1732-1806)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130brahimx\u0259lil xan-1758-ci ild\u0259n xanl\u0131\u011f\u0131n sonuna q\u0259d\u0259r Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n xan\u0131, general-leytenant. \u0130brahimx\u0259lil xan d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf edirdi. A\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 savadl\u0131 adamlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259r c\u00fcr \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131r v\u0259 s\u0259rb\u0259st f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k imkan\u0131 verilirdi. \u015eu\u015fada elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t i\u015f\u00e7il\u0259rind\u0259n ibar\u0259t ziyal\u0131 sinfi yaran\u0131rd\u0131. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 tikinti i\u015fl\u0259ri geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131. \u015eu\u015fa abadla\u015f\u0131r, xan saraylar\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259ri, qala divarlar\u0131 tikilir, yeni-yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Onun xanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d xan Qacar \u015eu\u015faya iki d\u0259f\u0259 h\u00fcc\u00fcm etmi\u015fdir. Birinci h\u00fcc\u00fcmu (1795) d\u0259f edils\u0259 d\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 (1797) \u015eu\u015fa qalas\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f, lakin \u015eah Qacar h\u0259min gec\u0259 \u00f6z \u0259traf\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1806-c\u0131 ild\u0259 \u0130brahimx\u0259lil xan rus i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259rfind\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirlimi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qas\u0131m b\u0259y Zakir (1784-1857)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m b\u0259y Zakir 1784-c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. Onun \u0259sli Qaraba\u011fda m\u0259\u015fhur olan Cavan\u015firl\u0259r n\u0259slind\u0259ndir. Zakir ilk t\u0259hsilini \u015eu\u015fada mollaxanada alm\u0131\u015f, \u0259r\u0259b, fars, dill\u0259rini \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir. Bu dill\u0259ri bilm\u0259si ona Yax\u0131n \u015e\u0259rqin Firdovsi, Nizami, S\u0259di, Hafiz kimi m\u0259h\u015fur s\u00f6z usadlar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 vermi\u015fdir. \u015eairin yeniyetm\u0259liyi v\u0259 g\u0259ncliyi Qaraba\u011fda ba\u015f vermi\u015f siyasi-h\u0259rbi hadis\u0259l\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Zakirin satiralar\u0131 \u0259sas etibar\u0131 il\u0259 \u00e7ar hakiml\u0259ri v\u0259 \u00e7arizmin m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7i qanun v\u0259 qaydalar\u0131 \u0259leyhin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Zakirin satiras\u0131nda \u0259n amans\u0131z t\u0259nqid olunanlar g\u00fccs\u00fczl\u0259rin v\u0259 acizl\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 tapdalayanlard\u0131r. Onun m\u00fcxt\u0259lif m\u00f6vzularda yaz\u0131lan &#8220;M\u0259likzad\u0259 v\u0259 \u015eahs\u0259n\u0259m&#8221;, &#8220;\u018fmirzad\u0259, m\u0259\u015fuq v\u0259 cavan a\u015fiq&#8221;, &#8220;A\u015fiqin t\u0259am bi\u015firm\u0259yi&#8221;, &#8220;A\u015fiq v\u0259 m\u0259\u015fuq haqq\u0131nda&#8221;, &#8220;Z\u00f6vci-ax\u0259r&#8221;, &#8220;T\u0259rlan v\u0259 el\u00e7i&#8221;, &#8220;D\u0259v\u0259si it\u0259n k\u0259s&#8221;, &#8220;D\u0259rvi\u015f il\u0259 q\u0131z&#8221;, &#8220;H\u0259yas\u0131z d\u0259rvi\u015f&#8221;, &#8220;\u018fxlaqs\u0131z qaz\u0131&#8221;, &#8220;Xalqa v\u0259z dey\u0259n, \u00f6z\u00fc fisq\u00fc f\u00fccurdan \u00e7\u0131xan bi\u0259m\u0259l alim&#8221; kimi m\u0259nzum hekay\u0259l\u0259ri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Zakirin m\u0259nzum hekay\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t insan\u0131n \u00fclvi v\u0259 n\u0259cib hissi kimi t\u0259svir olunur. Zakirin realist yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u0259msill\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti m\u00fcst\u0259snad\u0131r. Onun n\u0259\u015fr olunmu\u015f &#8220;\u018fs\u0259rl\u0259ri&#8221;nd\u0259: &#8220;Aslan, Qurd v\u0259 \u00c7aqqal&#8221;, &#8220;D\u0259v\u0259 v\u0259 E\u015f\u015f\u0259k&#8221;, &#8220;T\u00fclk\u00fc v\u0259 Qurd&#8221;, &#8220;Xain yolda\u015flar haqq\u0131nda&#8221;, &#8220;\u0130lan, D\u0259v\u0259, T\u0131sba\u011fa&#8221;, &#8220;T\u00fclk\u00fc v\u0259 \u015eir&#8221;, &#8220;S\u0259daq\u0259tli dostlar haqq\u0131nda&#8221;, &#8220;T\u0131sba\u011fa, Qar\u011fa, K\u0259s\u0259y\u0259n, Ahu&#8221; adlar\u0131 il\u0259 t\u0259msili \u00e7ap olunmu\u015fdur. Zakir t\u0259msill\u0259rini yazark\u0259n birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u015fifahi xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda geni\u015f yay\u0131lan t\u0259msill\u0259rd\u0259n v\u0259 m\u0259\u015fhur hind abid\u0259si &#8220;K\u0259lil\u0259 v\u0259 Dimn\u0259&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259n, h\u0259m\u00e7inin klassik poeziyadak\u0131 t\u0259msill\u0259rd\u0259n, Nizami, C\u0259lal\u0259ddin Rumi, F\u00fczuli t\u0259msill\u0259rind\u0259n d\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fdir. O, 1857-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin Mirz\u0259 H\u0259s\u0259n q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mir Mehdi X\u0259zani (1819-1894)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mir Mehdi Mir H\u0259\u015fim b\u0259y o\u011flu 1819-cu ild\u0259 Qaraba\u011f\u0131n B\u0259rg\u00fc\u015fad mahal\u0131n\u0131n M\u0259m\u0259r k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdu. Ibtidai t\u0259hsilini molla yan\u0131nda alm\u0131\u015fd\u0131. Sonra m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 oxumu\u015fdu. Molla R\u0259fi b\u0259y Mirz\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y o\u011flu \u015e\u0131x\u0131ml\u0131n\u0131n d\u0259v\u0259ti il\u0259 Dizaq mahal\u0131na k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc. Bir m\u00fcdd\u0259t bu k\u0259ndd\u0259 m\u00fc\u0259llimlik ed\u0259nd\u0259n sonra k\u00fcr\u0259k\u0259nin d\u0259v\u0259ti il\u0259, 1859-cu ild\u0259 Tu\u011f k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. O, burda da m\u00fc\u0259llimlikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdu. \u00d6z ana dilini d\u0259rind\u0259n sev\u0259n Mir Mehdi X\u0259zani m\u00fcs\u0259lman dini ehkam\u0131na dair u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u0259nzum bir \u0259s\u0259r yaz\u0131b 1884-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015fdi. Mir Mehdi k\u0259ndd\u0259 ya\u015fasa da, Qaraba\u011f\u0131n \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zi \u015eu\u015fa il\u0259 daim \u0259laq\u0259 saxlay\u0131rd\u0131. Mir Mehdi tarix\u00e7i idi. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259n \u0259sas yeri onun &#8220;Kitabi-tarixi-Qaraba\u011f&#8221; tutur. M\u00fc\u0259llif \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcq\u0259ddim\u0259d\u0259 qeyd etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259s\u0259ri Mirz\u0259 Ad\u0131g\u00f6z\u0259l b\u0259yin, Mirz\u0259 Camal Cavan\u015fir Qaraba\u011finin &#8220;Qaraba\u011f tarix&#8221;l\u0259rind\u0259n \u0259lav\u0259 &#8220;t\u0259varixi-q\u0259diml\u0259r&#8221;d\u0259n geni\u015f istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Mirz\u0259 Camal\u0131n n\u0259v\u0259si M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y Cavan\u015firin xahi\u015fi il\u0259 &#8220;xalis t\u00fcrki&#8221; dilind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. Mir Mehdi \u015fair idi. X\u0259zani t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 \u015feirl\u0259r yaz\u0131rd\u0131. Mir Mehdi X\u0259zani 1894-c\u00fc ild\u0259 v\u0259fat edib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xur\u015fidbanu Nat\u0259van (1832-1897)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nat\u0259van 15 avqust 1832-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada anadan \u043elmu\u015fdur. Mehdiqulu xan q\u0131z\u0131na \u00f6z anas\u0131 Xur\u015fudbanunun ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdir. Xur\u015fudbanu ail\u0259nin yegan\u0259 \u00f6vlad\u0131, h\u0259m d\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n s\u043enuncu v\u0259r\u0259s\u0259si \u043eldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, \u043enu sarayda \u00ab D\u00fcrr\u00fc ye\u043ata\u00bb (T\u0259\u043a inci), el aras\u0131nda is\u0259 \u00abXan q\u0131z\u0131\u00bb \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>XIX \u0259srd\u0259 k\u00fcbar ail\u0259l\u0259rin u\u015faqlar\u0131na bir qayda \u043elaraq d\u043e\u011fma dili il\u0259 b\u0259rab\u0259r, \u0259r\u0259b v\u0259 fars dili t\u0259lim edildiyind\u0259n, Xan q\u0131z\u0131 da bu dill\u0259ri \u00f6yr\u0259nmi\u015f, \u043enlar\u0131n vasit\u0259sil\u0259 klassik \u015feirin qayda-qanunlar\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259mi\u015fdir. Dahi \u015f\u0259rq \u015fairl\u0259rin \u0259l\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n nadir kitablar\u0131, qiym\u0259tli \u0259lyazmalar\u0131 Xur\u015fudbanunu klassik \u0259d\u0259biyyata ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r. Xur\u015fidbanu Nat\u0259van parlaq istedada v\u0259 qabaqc\u0131l ideallara malik olan \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmu\u015fdur. Bu fenomenin meydana g\u0259lm\u0259sinin bir ne\u00e7\u0259 \u0259sas s\u0259b\u0259bi vard\u0131r. Bunlardan birisi \u015fair\u0259nin soy k\u00f6k\u00fcd\u00fcr. Y\u0259ni, Nat\u0259vanda iki b\u00f6y\u00fck n\u0259slin \u2013 Cavan\u015firl\u0259rin v\u0259 Ziyado\u011flu Qacarlar\u0131n qan\u0131 vard\u0131r. Xur\u015fidbanu Nat\u0259van z\u0259man\u0259sinin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n olmu\u015f, t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycanda deyil, b\u00fct\u00fcn Zaqafqaziyada xeyirxahl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 mesenatl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. O, kas\u0131blara \u0259l tutmu\u015f, \u015eu\u015faya su k\u0259m\u0259ri \u00e7\u0259kdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Xur\u015fidbanu Nat\u0259van 1897-ci il, 1 oktyabrda v\u0259fat etmi\u015fdir v\u0259 A\u011fdam\u0131n &#8220;\u0130mar\u0259t&#8221; q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn olunmu\u015fdur. Ad\u0131na k\u00fc\u00e7\u0259, klub, kitabxana v\u0259 m\u0259kt\u0259b vard\u0131r. Xan q\u0131z\u0131n\u0131n \u0259lyazmalar\u0131, \u015f\u0259xsi geyim v\u0259 \u0259\u015fyalar\u0131 nadir eksponat kimi arxiv v\u0259 m\u00fczeyl\u0259rimizd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131da heyk\u0259li, \u015eu\u015fada b\u00fcst\u00fc, A\u011fdamda q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259si qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab (1833-1918)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab 1833-c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fada Hac\u0131 Seyid \u018fhm\u0259din ail\u0259sind\u0259 do\u011fulmu\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu do\u011fma \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131xmam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk t\u0259hsilini ruhani m\u0259kt\u0259bind\u0259 alan N\u0259vvab \u0259r\u0259b, fars, t\u00fcrk dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l m\u0259nims\u0259mi\u015f, sonra is\u0259 Abbas Sar\u0131cal\u0131 m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 astronomiya, kimya, riyaziyyat v\u0259 dig\u0259r elml\u0259rin \u0259saslar\u0131na yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab\u0131n m\u0259\u015fhur musiqi traktat\u0131 V\u00fczuh\u00fcl-\u0259rqam ilk d\u0259f\u0259 1913-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131da n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. H\u0259min risal\u0259sind\u0259 Mir M\u00f6hs\u00fcn ayr\u0131-ayr\u0131 mu\u011famlar\u0131n, b\u0259zi d\u0259stgahlar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi v\u0259 onlar\u0131n adlar\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131r, mu\u011famlar\u0131n \u015fer m\u0259tnl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259liliyi, ifa\u00e7\u0131 il\u0259 dinl\u0259yicinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, akustika bax\u0131m\u0131ndan onlar\u0131n optimal yerl\u0259\u015fm\u0259si probleml\u0259rin\u0259 toxunur. N\u0259vvab ilk d\u0259f\u0259 olaraq, d\u0259stgah terminind\u0259n istifad\u0259 edir, o vaxt Qaraba\u011fda m\u0259lum olan alt\u0131 d\u0259stgah\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir: Rast, Mahur, \u015eahnaz, Rahavi, yaxud Rahab, \u00c7ahargah v\u0259 N\u0259va. Alim h\u0259min \u0259s\u0259rind\u0259 Qaraba\u011f musiqi\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ifa olunan 82 mahn\u0131 v\u0259 mu\u011fam\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. N\u0259vvab h\u0259m d\u0259 g\u00f6z\u0259l r\u0259ssam olmu\u015fdur. N\u0259vvab 1918-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259 art\u0131q Az\u0259rbaycanda v\u0259 onun h\u00fcdudlar\u0131ndan q\u0131raqlarda yax\u015f\u0131 tan\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov (1854-1926)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov-Az\u0259rbaycan dramaturgiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda, onun ideya\u2013estetik m\u0259zmun b\u0259dii s\u0259n\u0259tkarl\u0131q keyfiyy\u0259tl\u0259rinin z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259, milli teatr\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda v\u0259 inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rolu olan yaz\u0131\u00e7\u0131. B\u00fct\u00fcn ictimai f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 milli azadl\u0131q h\u0259rakat\u0131na yax\u0131ndan k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259n N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda faci\u0259 janr\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f, Az\u0259rbaycanda feodal\u2013patriarxal qurulu\u015fa qar\u015f\u0131 \u00e7evrilmi\u015f maarif\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015fdir. N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov 1854\u2013c\u00fc il aprel ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Gimnaziyada oxuyark\u0259n N. V\u0259zirov b\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan alimi o zaman gimnaziyada d\u0259rs dey\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 onun fikri inki\u015faf\u0131na q\u00fcvv\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov 1895\u2013ci ild\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr. Burada laz\u0131mi imtahanlar\u0131 verib v\u0259killik v\u0259siq\u0259si al\u0131r v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. O, burada uzun m\u00fcdd\u0259t ayr\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 davam etdirir, &#8220;Ya\u011f\u0131\u015fdan \u00e7\u0131xd\u0131q ya\u011fmura d\u00fc\u015fd\u00fck&#8221;, &#8220;M\u00fcsib\u0259ti\u2013F\u0259xr\u0259ddin&#8221;, &#8220;P\u0259hl\u0259van\u0131\u2013z\u0259man\u0259&#8221; kimi klassik \u0259s\u0259rl\u0259rini yarad\u0131r. N. V\u0259zirov 1903\u2013c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131 dumas\u0131na katib se\u00e7ilir. Az sonra is\u0259 \u015f\u0259h\u0259r maarif \u015f\u00f6b\u0259si r\u0259isinin m\u00fcavini t\u0259yin edilir v\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u00fc\u0259llimi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi il\u0259 birlikd\u0259 do\u011fma xalq\u0131n\u0131n maarifl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259rin, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259rbiyy\u0259 ocaqlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u015find\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak edir.<\/p>\n\n\n\n<p>1905\u2013ci il inqilab\u0131 N. V\u0259zirovun \u0259d\u0259bi\u2013ictimai f\u0259aliyy\u0259tinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnbit z\u0259min yarad\u0131r. Maarifp\u0259rv\u0259r \u0259dib bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Bak\u0131da \u00e7\u0131xan &#8220;H\u0259yat&#8221;, &#8220;\u0130r\u015fad&#8221;, &#8220;T\u0259z\u0259 h\u0259yat&#8221;, &#8220;A\u00e7\u0131q s\u00f6z&#8221; v\u0259 s. q\u0259zetl\u0259rind\u0259 &#8220;D\u0259rvi\u015f&#8221; imzas\u0131 il\u0259 &#8220;Balaca m\u00fct\u0259f\u0259rr\u0259q\u0259l\u0259r&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda burjua\u2013m\u00fclk\u0259dar c\u0259miyy\u0259tinin i\u00e7timai eyibl\u0259rini a\u00e7an felyetonlar yaz\u0131r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n dram d\u0259rn\u0259kl\u0259rin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik edir, Az\u0259rbaycanda teatr s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131, aktyor n\u0259slinin yeti\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yorulmadan f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>1926\u2013c\u0131 ilin iyul ay\u0131n\u0131n 9\u2013da orada \u00fcr\u0259k partlamas\u0131ndan v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov (1855-1931)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov\u2013Rusiya \u0130mperator ordusunun artilleriya general\u0131 , Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin h\u0259rbi naziri, sovet h\u0259rb xadimi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov 1855-ci il oktyabr\u0131n 16-da L\u0259nk\u0259randa anadan olmu\u015fdur. \u018fsl\u0259n \u015eu\u015fal\u0131d\u0131r. Bak\u0131da gimnaziya t\u0259hsili alm\u0131\u015f, 16 ya\u015f\u0131nda Peterburqda yerl\u0259\u015f\u0259n II Konstantinovka artilleriya m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur. 1875-ci ilin dekabr\u0131nda podporu\u00e7ik r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015f v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li &#8220;M\u00fcq\u0259dd\u0259s Stanislav&#8221; ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdir. 1890-c\u0131 ild\u0259 kapitan , 1898-ci ild\u0259 podpolkovnik, 1901-ci ild\u0259 polkovnik, 1904-c\u00fc ild\u0259 general-mayor r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015fd\u0131r. Rus-Yapon m\u00fcharib\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u015fad\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f S. Mehmandarova 1908-ci ild\u0259 tam artileriya general\u0131 r\u00fctb\u0259si verilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>I D\u00fcnya m\u00fcharb\u0259si ba\u015flanark\u0259n Var\u015fava \u0259traf\u0131nda xidm\u0259t ed\u0259n general S. Mehmandarovun komandir oldu\u011fu 21-ci piyada diviziyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 d\u00f6rd alay var idi. Diviziya komandiri S. Mehmandarov Lodz istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 alman general\u0131 Makenzonun ordusu \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1915-ci ild\u0259 general S. Mehmandarov korpus komandiri t\u0259yin edilmi\u015fdi. 1917-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 Rusiyan\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi ordenl\u0259ri il\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin, Fransan\u0131n, Rum\u0131niyan\u0131n bir ne\u00e7\u0259 h\u0259rbi ordenl\u0259ri il\u0259 t\u0259ltif edilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1917-ci il fevral burjua inqilab\u0131 ba\u015f ver\u0259rk\u0259n S. Mehmandarov Qafqazda idi. General S. Mehmandarov Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6k\u00fcm\u0259tind\u0259 1918-ci ilin 25 dekabr\u0131ndan H\u0259rbi Nazir v\u0259zif\u0259sini tutmu\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 30 minlik ordusunu yaratma\u011fa nail olmu\u015fdu. Sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra N\u0259riman N\u0259rimanovun \u015f\u0259xsi z\u0259man\u0259ti \u0259sas\u0131nda h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirmi\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycanda yarad\u0131lm\u0131\u015f h\u0259rbi komandirl\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u02591921-1928-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>General S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov 12 fevral, 1931-ci ild\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cabbar Qarya\u011fd\u0131o\u011flu (1861-1944)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cabbar \u0130smay\u0131l o\u011flu Qarya\u011fd\u0131o\u011flu xan\u0259nd\u0259, b\u0259st\u0259kar, musiqi xadimi. Az\u0259rbaycan\u0131n xalq artisti (1935). Az\u0259rbaycan xan\u0259nd\u0259lik s\u0259n\u0259tinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri.<\/p>\n\n\n\n<p>Cabbar Qarya\u011fd\u0131o\u011flu 1861-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada &#8220;Seyidli&#8221; m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Cabbargilin evi \u015f\u0259h\u0259rin \u0259n s\u0259fal\u0131 yeri olan C\u0131d\u0131r d\u00fcz\u00fcn\u0259 yax\u0131n idi. U\u015faql\u0131qdan m\u0259h\u0259ll\u0259 u\u015faqlar\u0131 il\u0259 &#8220;Qayaba\u015f\u0131nda&#8221;, &#8220;Q\u0131rxpill\u0259k\u0259nd\u0259&#8221;, &#8220;A\u011fz\u0131yast\u0131 kahada&#8221; quzu otaran Cabbar saatlarla &#8220;D\u0259likda\u015f\u0131n&#8221; \u00fcst\u00fcnd\u0259 oturaraq z\u00fcmz\u00fcm\u0259 ed\u0259rdi. Sonralar bu z\u00fcmz\u00fcm\u0259l\u0259r XIX \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck xan\u0259nd\u0259sinin yeti\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda opera s\u0259n\u0259tinin meydana g\u0259lm\u0259sind\u0259 d\u0259 onun rolu b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Opera s\u0259hn\u0259mizin ilk aktyoru m\u0259hz Qarya\u011fd\u0131o\u011flu olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>O, h\u0259m b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkar, h\u0259m d\u0259 qay\u011f\u0131ke\u015f m\u00fc\u0259llim idi. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n musiqi tarixind\u0259 Cabbar Qarya\u011fd\u0131o\u011flunun ad\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 \u00e7\u0259kilir. Onun s\u0259n\u0259tinin sirrl\u0259ri g\u0259nc xan\u0259nd\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6yr\u0259dilir. Onun &#8220;\u015eahnaz&#8221;\u0131, &#8220;Qatar&#8221;\u0131, &#8220;Heyrat\u0131&#8221;s\u0131 musiqi x\u0259zin\u0259mizin \u0259n qiym\u0259tli incil\u0259ridir<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu (1869-1939)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fhm\u0259d A\u011fao\u011flu (\u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev) 1869-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib.<\/p>\n\n\n\n<p>1888-ci ild\u0259 Paris\u0259 ged\u0259n \u018fhm\u0259d b\u0259y burada m\u0259\u015fhur frans\u0131z \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnaslar\u0131 Ernest Renan v\u0259 professor Ceyms Darmestete il\u0259 tan\u0131\u015f olur. \u018fhm\u0259d b\u0259y bu ill\u0259rd\u0259 Sankt-Peterburq v\u0259 Parisin m\u0259\u015fhur Sorbonna universitetl\u0259rind\u0259 t\u0259hsil al\u0131r. Be\u015f dil\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 yiy\u0259l\u0259n\u0259n \u018fhm\u0259d b\u0259y o zaman h\u0259m yerli, h\u0259m d\u0259 \u0259cn\u0259bi m\u0259tbuatda maraql\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1894-c\u00fc ild\u0259 Qafqaza, frans\u0131z dilini t\u0259dris etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 qay\u0131dan \u0259dib tezlikl\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr. \u018fhm\u0259d b\u0259y \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 milli qurtulu\u015fa ged\u0259n yolun c\u0259miyy\u0259tin m\u0259d\u0259ni v\u0259 t\u0259hsili inki\u015faf\u0131ndan ke\u00e7diyini bildirirdi. Qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 ideyalar\u0131n\u0131 yayan v\u0259 bunu azadl\u0131q m\u00fccadils\u0259nin \u0259sas faktoru kimi g\u00f6st\u0259r\u0259n A\u011fao\u011flu Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 aras\u0131nda qad\u0131na b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlar\u0131n verilm\u0259sin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131ran ilk ziyal\u0131lardan idi. 1901-ci ild\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xan &#8221; \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda qad\u0131n&#8221; adl\u0131 kitab\u0131nda &#8220;azad qad\u0131ns\u0131z milli inki\u015faf ola bilm\u0259z&#8221; fikrini s\u00fcbuta yetirir. \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flunun bu arzu v\u0259 ideyalar\u0131 tezlikl\u0259 reall\u0131\u011fa \u00e7evrilir. 1918-ci ild\u0259 qurulmu\u015f \u015e\u0259rqd\u0259 ilk demokratik c\u00fcmhuriyy\u0259t Az\u0259rbaycan Demokratik C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 o d\u00f6vr n\u0259inki \u015f\u0259rqin, h\u0259tta q\u0259rbin AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniya kimi qabaqc\u0131l d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 n\u00fcmun\u0259 olacaq bir hadis\u0259-Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131na se\u00e7kil\u0259rd\u0259 s\u0259sverm\u0259 h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n verilm\u0259si il\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259yin ideyalar\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fao\u011flu Transqafqaziya seymin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 m\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131ndan \u00fczv se\u00e7ilir v\u0259 bu m\u00fcdd\u0259td\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 1905-ci ild\u0259 etnik erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman qar\u015f\u0131durmalar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. Bir q\u0259d\u0259r sonra onun mill\u0259t\u00e7i fikirl\u0259rind\u0259n v\u0259 sosial inqilabi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n\u0131n t\u0259hdidl\u0259rin\u0259 cavab olaraq &#8220;Difahi&#8221; adl\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131 yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ax\u0131r\u0131nda ingilisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Maltaya s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r o\u011flu \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu 1939-cu ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0259hlul Behc\u0259t (1869-1938)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259hlul Behc\u0259t 1869-ci ild\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun Dondarl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdu. \u0130btidai t\u0259hsilini atas\u0131ndan v\u0259 sonra qaynatas\u0131 olan Hac\u0131 Qas\u0131m \u00c7\u0259l\u0259bid\u0259n alm\u0131\u015fd\u0131. Sonradan \u015e\u0259ki \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 yollanm\u0131\u015f m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 t\u0259hsilini davam etdirmi\u015fdi. 1915-ci ild\u0259 Qafqaz m\u00fcftisi t\u0259r\u0259find\u0259n Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n qazisi t\u0259yin edilmi\u015f, sovetl\u0259rin g\u0259li\u015find\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 h\u0259bs v\u0259 s\u00fcrg\u00fcnl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, n\u00f6vb\u0259ti dustaql\u0131qlar\u0131ndan birinin aral\u0131\u011f\u0131nda &#8220;Az\u0259rn\u0259\u015fr&#8221;d\u0259 korrektor i\u015fl\u0259mi\u015f, xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar aparm\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcn\u0259 &#8220;Behc\u0259t&#8221; t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259hlul Behc\u0259t \u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin toplanmas\u0131nda v\u0259 n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259 m\u00fch\u00fcm xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. O, &#8220;Nizami v\u0259 Qafqaz folkloru&#8221; m\u00f6vzusund\u0259 elmi \u0259s\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259hlul \u0259f\u0259ndi B\u0259hlul Dan\u0259nd\u0259nin tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 oldu\u011funu, IX y\u00fczild\u0259 T\u0259brizd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcasirl\u0259ri aras\u0131nda alim v\u0259 ba\u011fban kimi \u015f\u00f6hr\u0259tl\u0259ndiyini yaz\u0131l\u0131 v\u0259 \u015fifahi tutalqalarla s\u00fcbut edir, h\u0259tta albal\u0131n\u0131n t\u0259z\u0259 bir n\u00f6v\u00fcn\u00fc k\u0259\u015ff etdiyini, h\u0259min calaq cinsin B\u0259hlulun z\u0259hm\u0259tinin b\u0259hr\u0259sin\u0259 el qiym\u0259ti olaraq &#8220;b\u0259hli&#8221; adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyirmi\u015f. Onun B\u0259hlul Dan\u0259nd\u0259 haqq\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 l\u0259tif\u0259l\u0259r arxivl\u0259rd\u0259 qorunub saxlanmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259hlul Behc\u0259t 15 mart 1938-ci ild\u0259 repressiyaya m\u0259ruz qalm\u0131\u015f v\u0259 g\u00fcll\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev (1870-1933)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1870-ci il may\u0131n 17-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri Yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olan A\u011fbulaq k\u0259ndind\u0259 do\u011fulu\u015fdur. \u0130btidai t\u0259hsili 1880-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada Yusif b\u0259yin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti yay m\u0259kt\u0259bind\u0259, sonra \u015eu\u015fa realn\u0131 m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r (1881-1890). Tiflis realn\u0131 m\u0259kt\u0259bini bitir\u0259nd\u0259n sonra Peterburq Yol M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutunda t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r (1891-1899). Onda \u0259d\u0259biyyata g\u00fccl\u00fc meyl oyanm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Yey\u0259rs\u0259n qaz \u0259tini, g\u00f6r\u0259rs\u0259n l\u0259zz\u0259tini&#8221; (1892) v\u0259 &#8220;Da\u011f\u0131lan tifaq&#8221; (1896) \u0259s\u0259rl\u0259rini yazm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Da\u011f\u0131lan tifaq&#8217; (1899) Peterburqda n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Ali t\u0259hsil al\u0131b \u015eu\u015faya qay\u0131tm\u0131\u015f. burada tama\u015falar t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Burada ilk Hekay\u0259l\u0259rini (&#8220;Ata v\u0259 o\u011ful&#8221;, &#8220;Ayin \u015fahidliyi&#8221;) yaz\u0131b \u0130ki Hekay\u0259t&#8221; ad\u0131 il\u0259 \u00e7ap etdirmi\u015fdir 1905-ci il inqilabdan sonra Rusiya D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131na G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131ndan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 se\u00e7ilmi\u015f, Peterburqa getmi\u015fdir (Az\u0259rbaycan\u0131n Birinci Diplomatlar\u0131n S\u0131ralarda hesab olunur). Burada d\u00f6vl\u0259t kitabxanas\u0131nda yeni \u0259s\u0259rin\u0259 (A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qa\u00e7ar) materiallar toplam\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; operas\u0131 1908-ci il yanvar\u0131n 12-d\u0259 tama\u015faya qoyuldu\u011fu zaman ilk Az\u0259rbaycan dirijoru kimi xor v\u0259 orkestri idar\u0259 etmi\u015fdir. &#8220;Ceyran\u0259li&#8221;, &#8220;Xortdan&#8221;. &#8220;h\u0259kimi-nuni-s\u0259qir&#8221;. &#8220;Laqlaq\u0131&#8221;. &#8220;Mozalan&#8221;, &#8220;S\u00fcp\u00fcrk\u0259saqqal&#8221; v\u0259 s imzalarla &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221; jurnal\u0131nda hekay\u0259. felyeton \u00e7ap etdirmi\u015fdir H\u0259\u015ft\u0259rxanda Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259t \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259d\u0259ni-ictimai h\u0259yat\u0131nda ciddi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r (1910). Sonra A\u011fdama k\u00f6\u00e7\u00fcb orada ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. (1911-1915). Tiflisd\u0259 &#8220;\u015e\u0259h\u0259rl\u0259r ittifaq\u0131n\u0131n Qafqaz \u015f\u00f6b\u0259si x\u0259b\u0259rl\u0259ri&#8221; ayl\u0131q m\u0259cmu\u0259nin m\u00fcdiri olmu\u015f (1916-1917), fevral inqilab\u0131ndan sonra Tiflis \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sin\u0259 v\u0259 onun m\u0259rk\u0259zi \u015furas\u0131na \u00fczv se\u00e7ilmi\u015fdir (1917). H\u0259min ilin mart\u0131nda Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zas\u0131na m\u00fcv\u0259kkil t\u0259yin olunmu\u015fdur (1918) Az\u0259rbaycanda Sovet Hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonda d\u00f6vl\u0259t teatrlar\u0131na m\u00fcf\u0259tti\u015f t\u0259yin olunmu\u015fdur. B\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259 il\u0259 ard\u0131c\u0131l m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur Rus, erm\u0259ni v\u0259 Q\u0259rbi Avropa \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan bir s\u0131ra qiym\u0259tli t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r etmi\u015fdir onun \u0259s\u0259rl\u0259ri SSR\u0130 v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259 xalqlar\u0131n\u0131n dill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmu\u015fdur 1933-c\u00fc il dekabr\u0131n 11-d\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat etmi\u015f, F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sultan b\u0259y Sultanov (1871-1955)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sultan b\u0259y 1871-ci ild\u0259 La\u00e7\u0131n rayonunun Hac\u0131saml\u0131 nahiy\u0259sinin Qas\u0131mu\u015fa\u011f\u0131 k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015fdir. Pa\u015fa b\u0259yin o\u011flu olub. Sultan b\u0259y \u00f6nc\u0259 q\u0259za m\u0259kt\u0259bind\u0259, sonra G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 gimnaziyada oxudu. Orta t\u0259hsilini tamamlay\u0131b, Sankt-Peterburq \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 yolland\u0131. O d\u00f6vr\u00fcn \u0259n \u00fcnl\u00fc h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bin\u0259, Sankt-Peterburq H\u0259rbi Akademiyas\u0131na daxil oldu. O, bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131 tamalaya bilm\u0259di. Atas\u0131 \u018flipa\u015fa b\u0259y Xanmurad b\u0259y o\u011flunun xahi\u015fi il\u0259 Akademiyan\u0131 yar\u0131m\u00e7\u0131q burax\u0131b geri, do\u011fma v\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6n\u00fcr. 1918-ci ild\u0259n ba\u015flayan erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Sultan b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi silahl\u0131 milis d\u0259st\u0259l\u0259rinin b\u00f6lg\u0259d\u0259ki m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259 olunmas\u0131nda m\u00fct\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015f, Zabux d\u0259r\u0259sind\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131n\u0131n Andran\u0131k\u0131n d\u0259st\u0259sinin \u0259sas hiss\u0259si m\u0259hv edilmi\u015f, Qarag\u00f6l \u0259traf\u0131nda toplanan \u00e7oxsayl\u0131 erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 m\u0259\u011flub edilmi\u015f v\u0259 onlardan 600 n\u0259f\u0259r \u0259sir al\u0131nm\u0131\u015f, \u0130rana ke\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131s\u0131 Araz \u00e7ay\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Sahil \u0259m\u0259liyyat\u0131 il\u0259 m\u0259hv edilmi\u015f, Z\u0259ng\u0259zurda onlarla k\u0259nd erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda Sovet imperiyas\u0131 \u00f6z hakimiyy\u0259tini qurdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin hiyl\u0259l\u0259ri il\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 Ruslar Sultan b\u0259y\u0259 yeni sui-q\u0259sd haz\u0131rlay\u0131rd\u0131lar. Yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259tin m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyini d\u0259rk ed\u0259n Sultan b\u0259y Az\u0259rbaycan \u0130nqilab Komit\u0259sin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir. Buradan \u00fcmidverici cavab almad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Sultan b\u0259y Iran \u015fah\u0131na \u00fcz tutur. \u0130ran \u015eah\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259siz h\u0259yat \u015f\u0259raitini t\u0259min ed\u0259 bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn Sultan b\u0259y\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr. Sultan b\u0259y T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdikd\u0259 T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti 1923-c\u00fc ild\u0259 h\u0259r iki qarda\u015f\u0131 \u2013 Sultan b\u0259y il\u0259 Xosrov b\u0259yi r\u0259smi ke\u00e7idl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131b Qars vilay\u0259tinin K\u00f6\u00e7qoy k\u0259ndind\u0259 m\u00fclk v\u0259 malik\u0259n\u0259 ver\u0259r\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259siz h\u0259yat \u015f\u0259raiti il\u0259 t\u0259min edir. Sultan b\u0259y 1955-ci ild\u0259 Qars \u0259traf\u0131nda, K\u00f6\u00e7koy k\u0259ndind\u0259 v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 orada d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir (1873-195<\/strong>5<strong>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 1873 -c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131n\u0131n K\u0259hrizli k\u0259ndind\u0259 z\u0259man\u0259sinin g\u00f6rk\u0259mli maarif\u00e7i ziyal\u0131s\u0131, tarix\u00e7i \u018fhm\u0259d b\u0259yin oca\u011f\u0131nda d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdi. Ail\u0259 m\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil alan H\u0259mid\u0259 xan\u0131m h\u0259l\u0259 yeniyetm\u0259 ill\u0259rind\u0259 rus dilini s\u0259lis qavrayaraq, o d\u00f6vr\u00fcn k\u0259nd q\u0131zlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259ciyy\u0259vi olmayan y\u00fcks\u0259k intellekt\u0259, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 malik olmu\u015fdu. \u0130lk h\u0259yat yolda\u015f\u0131 zad\u0259gan n\u0259slind\u0259n olan podpolkovnik \u0130brahim b\u0259y Davatdarov c\u0259bh\u0259d\u0259 h\u0259lak olandan v\u0259 atas\u0131n\u0131 itir\u0259nd\u0259n sonra H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir K\u0259hrizlid\u0259 ata m\u00fclk\u00fcn\u00fc idar\u0259 etmi\u015fdi. 1905-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 tan\u0131\u015f oldu\u011fu Mirz\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259y\u0259 iki il sonra \u0259r\u0259 ged\u0259rk\u0259n bu izdivac \u00e7oxlar\u0131na xo\u015f getm\u0259mi\u015f, nikah onun \u0259silzad\u0259 n\u0259slin\u0259 yara\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131. Lakin H\u0259mid\u0259 xan\u0131m b\u00fct\u00fcn mane\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259sar\u0259tl\u0259 sin\u0259 g\u0259r\u0259r\u0259k, Mirz\u0259 C\u0259lil\u0259 v\u0259fal\u0131 v\u0259 f\u0259dakar \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 ustad s\u0259n\u0259tkar\u0131n \u0259n yax\u0131n maarif\u00e7i silahda\u015f\u0131, ziyal\u0131 h\u0259md\u0259mi, &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221;in is\u0259 xeyirxah himay\u0259dar\u0131 olmu\u015fdu. B\u00fct\u00fcn varidat\u0131n\u0131, s\u0259rv\u0259tini h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00fcr\u0259kl\u0259 s\u0259rf ed\u0259n H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lill\u0259 25 il \u0259sl m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 ehtiramla \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259mid\u0259 xan\u0131m 1912-ci ild\u0259n K\u0259hrizlid\u0259 \u00f6z v\u0259saiti hesab\u0131na m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131r v\u0259 burada d\u0259rs deyir. Mirz\u0259 C\u0259lilin v\u0259fat\u0131ndan sonra da \u00f6lk\u0259nin ictimai-\u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131nda f\u0259al m\u00f6vqe tutan H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131na \u00fczv se\u00e7ilmi\u015f, \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rini t\u0259rc\u00fcm\u0259 etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, bu b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarla ba\u011fl\u0131 k\u00f6vr\u0259k xatir\u0259l\u0259rini b\u00f6y\u00fck ustal\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. 1955-ci ild\u0259 v\u0259fat ed\u0259n H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir-M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 F\u0259xri Xiyabanda Mirz\u0259 C\u0259lilin m\u0259zar\u0131 yan\u0131nda d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Cavad b\u0259y M\u0259likyeqanov (1878-1942)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cavad b\u0259y Rza b\u0259y o\u011flu 1878-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259zas\u0131n\u0131n Tu\u011f k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdu. \u0130btidai t\u0259hsilini m\u0259\u015fhur maarif\u00e7i v\u0259 tarix\u00e7i Mir Mehdi X\u0259zaninin ev m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015f, sonra texniki m\u0259kt\u0259bi bitirmi\u015fdir. Rus, fars, alman, g\u00fcrc\u00fc, erm\u0259ni dill\u0259rini bilirdi. 1909-cu ild\u0259 \u00e7ar hakimiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 h\u0259bs olunaraq Bak\u0131dan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015fdir. 1914-c\u00fc ild\u0259 yenid\u0259n Bak\u0131ya qay\u0131tm\u0131\u015f, neft m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 1917-ci ild\u0259 &#8220;M\u00fcsavat&#8221; partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015f v\u0259 partiyan\u0131n birinci qurultay\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdir. M\u0259lik-Yeqanov Zaqafqaziya seyminin m\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015f, 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015f kimi Az\u0259rbaycan\u0131n M\u00fcst\u0259qilliyi haqq\u0131nda \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sin\u0259 imza atm\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin banil\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur<\/p>\n\n\n\n<p>Cavad b\u0259y M\u0259lik-Yeqanov 1919-cu ild\u0259 L\u0259nk\u0259ran\u0131n general-qubernatoru t\u0259yin edilmi\u015f, denikin\u00e7il\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259lik-Yeqanov T\u00fcrk F\u0259hl\u0259 Konfrans\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131ndan olmu\u015f, M\u0259rk\u0259zi H\u0259mkarlar ittifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. 1920-ci il may\u0131n 11-d\u0259 h\u0259bs edilmi\u015f, ittiham akt\u0131 s\u00fcbuta yetirilm\u0259diyind\u0259n iyulun 19-da azad olunmu\u015f, sonra yenid\u0259n h\u0259bs edil\u0259r\u0259k, 1921-ci il yanvar\u0131n 21-d\u0259 azadl\u0131\u011fa burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Aprel i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra o, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, 6 d\u0259f\u0259 h\u0259bs edilmi\u015fdir. Gizli &#8220;M\u00fcsavat&#8221; partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc ittiham\u0131 il\u0259 1931-ci ild\u0259 h\u0259bs edil\u0259r\u0259k, 10 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xosrov b\u0259y Sultanov (1879-1947)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xosrov b\u0259y Sultanov 1879-cu il may ay\u0131n\u0131n 10-da La\u00e7\u0131n rayonu Hac\u0131saml\u0131 nahiy\u0259sinin Qurdqaj\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. G\u0259nc\u0259 gimnaziyas\u0131n\u0131 bitirdikd\u0259n sonra Odessada ali tibb t\u0259hsili alm\u0131\u015fd\u0131r. 1918-ci ilin 28 may\u0131nda Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan Milli \u015euras\u0131 ad\u0131ndan Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin elan edilm\u0259si B\u0259yannam\u0259sin\u0259 imza atan 26 n\u0259f\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Xosrov b\u0259y Sultanov olmu\u015fdur. Xalq Cumhuriyy\u0259tinin h\u0259min g\u00fcn t\u0259\u015fkil edilmi\u015f birinci h\u00f6k\u00fcm\u0259ti kabinetind\u0259 Xosrov b\u0259y h\u0259rbi nazir postunu tutmu\u015fdur. O, Zaqafqaziya seyminin v\u0259 Az\u0259rbaycan parlamentinin \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. Xosrov b\u0259y Sultanov 1919-cu ilin 15 yanvar\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n general-qubernatoru t\u0259yin olunmu\u015fdur. H\u0259min ilin 21 mart\u0131nda erm\u0259ni-da\u015fnak h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri Qaraba\u011fa yegan\u0259 ke\u00e7id olan \u018fsg\u0259ran ke\u00e7idini z\u0259bt etmi\u015fl\u0259r. Amma da\u015fnak general\u0131 Dronun h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259ri Xosrov b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n may\u0131n 30-da darmada\u011f\u0131n edilmi\u015f, Xank\u0259ndi v\u0259 \u015eu\u015fa geri al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. 1923-c\u00fc ild\u0259n general Xosrov b\u0259y Sultanovun h\u0259yat\u0131nda m\u00fchacir\u0259t d\u00f6vr\u00fc ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. O, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, \u0130randa (1926), daha sonar Fransa v\u0259 Almaniyada ya\u015fam\u0131\u015f, Almaniyada Tibb Universitetind\u0259 professor v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan sonra, 1936-c\u0131 ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qay\u0131dan Xosrov b\u0259y Sultanov Trabzonda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Xosrov b\u0259y 1947-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov (1885-1948)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dczeyir b\u0259y \u018fbd\u00fclh\u00fcseyn o\u011flu Hac\u0131b\u0259yov\u2014d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli b\u0259st\u0259kar, g\u00f6rk\u0259mli musiqi\u015f\u00fcnas alim, publisist, dramaturq, pedaqoq v\u0259 ictimai xadim, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan pe\u015f\u0259kar musiqi s\u0259n\u0259tinin v\u0259 milli operas\u0131n\u0131n banisi, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi (1935), SSR\u0130 xalq artisti (1938), Stalin M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 (1941), &#8220;Lenin Ordeni&#8221; v\u0259 &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131&#8221; ordeni laureat\u0131, Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademiki (1945), professor (1940), Az\u0259rbaycan B\u0259st\u0259karlar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri (1938-1948), Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Konservatoriyas\u0131n\u0131n rektoru (1928-1929,1939-1948), Az\u0259rbaycan EA \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130nstitutunun direktoru (1945-1948), \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov k\u0259nd mirz\u0259si ail\u0259sind\u0259 do\u011fulub, ail\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7 qarda\u015f, iki bac\u0131 olublar. Birc\u0259 \u00dczeyird\u0259n ba\u015fqa u\u015faqlar\u0131n ham\u0131s\u0131 \u015eu\u015fada do\u011fulub. \u015eu\u015fan\u0131n z\u0259ngin musiqi-ifa\u00e7\u0131l\u0131q \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri Hac\u0131b\u0259yovun musiqi t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 m\u00fcst\u0259sna t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Onun ilk m\u00fc\u0259llimi Az\u0259rbaycan musiqisinin g\u00f6z\u0259l bilicisi, day\u0131s\u0131 A\u011falar b\u0259y \u018fliverdib\u0259yov olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131b\u0259yov Rusiyada 1905-1907-ci ill\u0259r inqilab\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015f, Bibiheyb\u0259td\u0259, sonralar is\u0259 &#8220;S\u0259ad\u0259t&#8221; m\u0259kt\u0259bind\u0259 d\u0259rs demi\u015f, 1907-ci ild\u0259 Bak\u0131da Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 &#8220;Hesab M\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri&#8221; v\u0259 &#8220;M\u0259tbuatda \u0130stifad\u0259 olunan Siyasi, H\u00fcquqi, \u0130qtisadi v\u0259 \u018fsg\u0259ri S\u00f6zl\u0259rin T\u00fcrki-Rusi v\u0259 Rusi-T\u00fcrki L\u00fc\u011f\u0259ti&#8221;ni n\u0259\u015fr etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131b\u0259yov b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa publisistika il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. D\u00f6vr\u00fcn m\u00fch\u00fcm ictimai-siyasi, maarif\u00e7ilik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 dair \u00e7oxlu m\u0259qal\u0259, felyeton v\u0259 satirik miniat\u00fcrl\u0259r d\u0259rc etdirmi\u015fdir. \u00dczeyir b\u0259y Az\u0259rbaycan musiqisind\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f yaratm\u0131\u015f dahi b\u0259st\u0259kard\u0131r. O, 19-cu \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k \u015fifahi xalq musiqi s\u0259n\u0259ti \u015f\u0259klind\u0259 m\u00f6vcud olan Az\u0259rbaycan milli musiqisini Q\u0259rbi Avropa b\u0259st\u0259karl\u0131q m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin nailiyy\u0259tl\u0259ri, forma v\u0259 janrlar\u0131 il\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015f, Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 \u015e\u0259rq musiqisinin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf perspektivl\u0259rini, estetik prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131b\u0259yovun 1908-ci il yanvar\u0131n 12-d\u0259 Bak\u0131da Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin teatr\u0131nda g\u00f6st\u0259ril\u0259n &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; operas\u0131 il\u0259 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycanda deyil, b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 opera s\u0259n\u0259tinin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. Hac\u0131b\u0259yov 1909-1915-ci ill\u0259rd\u0259 bir-birinin ard\u0131nca &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; (1909), &#8220;R\u00fcst\u0259m v\u0259 S\u00f6hrab&#8221; (1910), &#8220;\u015eah Abbas v\u0259 Xur\u015fud banu&#8221; (1912), &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; (1912), &#8220;Harun v\u0259 Leyla&#8221; (1915) mu\u011fam operalar\u0131n librettosunu xalq dastanlar\u0131 v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r, Firdovsinin &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259rinin motivl\u0259ri \u0259sas\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131r. O, &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221;dak\u0131 \u00fcslub x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 estetik s\u0259n\u0259t prinsipl\u0259rini sonrak\u0131 operalar\u0131nda da davam etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131b\u0259yov h\u0259m d\u0259 b\u00f6y\u00fck musiqi\u015funas alim idi. O, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan elmi musiqi\u015funasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f, musiqiy\u0259 dair \u00e7oxlu m\u0259qal\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015f, t\u0259dqiqatlar aparm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; musiqili komediyas\u0131 ingilis, alman, \u00e7in, \u0259r\u0259b, fars, polyak, ukrayna, belorus, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 s. dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yovun anadan olmas\u0131n\u0131n 100 illik yubileyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir. UNESKO-nun g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc v\u0259 1985-ci ilin m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259ri t\u0259qvimin\u0259 \u0259sas\u0259n Hac\u0131b\u0259yovun yubileyi beyn\u0259lxalq miqyasda da qeyd edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>2010-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycanda v\u0259 d\u00fcnyada \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yovun anadan olmas\u0131n\u0131n 125 illik yubileyi t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 qeyd edildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00fclb\u00fcl (1897-1961)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259mm\u0259dov Murtuza M\u0259\u015f\u0259di Rza o\u011flu (B\u00fclb\u00fcl) Az\u0259rbaycan opera m\u00fc\u011f\u0259nnisi, mahir t\u0259snif ifa\u00e7\u0131s\u0131, musiqi folkloru t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan professional vokal s\u0259n\u0259tinin banisi, SSR\u0130 xalq artisti, Stalin m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131. B\u00fclb\u00fcl ad\u0131 ona xalq t\u0259r\u0259find\u0259n qeyri-adi d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u0259lah\u0259tli s\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 verilmi\u015fdir. B\u00fclb\u00fcl 22 iyun 1897-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, haz\u0131rda Xank\u0259ndinin c\u0259nub \u0259razisi olan Xanba\u011f\u0131 adlanan yerd\u0259 anadan olmu\u015fdur. S\u0259hn\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 1916-c\u0131 ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. 1920-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Akademik Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131n\u0131n solisti olmu\u015fdur. F\u0259aliyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;Leyli v\u0259 M\u0259cnun&#8221; (\u0130bn Salam), &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; (K\u0259r\u0259m), Z. Hac\u0131b\u0259yovun &#8220;A\u015f\u0131q Q\u0259rib&#8221; (Q\u0259rib) operas\u0131nda oynam\u0131\u015fd\u0131r. 1927-ci ild\u0259 Bak\u0131 Konservatoriyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdir. T\u0259hsilini davam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t x\u0259tti il\u0259 \u0130taliyan\u0131n Milan \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 getmi\u015fdir. 1931-ci ild\u0259 Milan Konservatoriyas\u0131n\u0131 bitirib. Az\u0259rbaycana geri d\u00f6nm\u00fc\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Konservatoriyas\u0131nda d\u0259rs dem\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. 1938-ci ild\u0259 SSR\u0130 xalq artisti ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1940-c\u0131 ild\u0259 professor se\u00e7ilmi\u015fdir. 1950-ci ild\u0259 SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan SSR\u0130 Ali Sovetinin deputat\u0131 se\u00e7ilmi\u015fdir. SSR\u0130\u2013nin iki d\u0259f\u0259 Lenin Ordenin\u0259, iki Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131 ordenin\u0259, &#8220;\u015e\u0259r\u0259f ni\u015fan\u0131&#8221; ordenin\u0259, \u0130taliyan\u0131n Qaribaldi ordenin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. 26 sentyabr 1961-ci ild\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yaqub Quliyev (1900-1942)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaqub Allahqulu o\u011flu Quliyev 1900-cu il yanvar\u0131n 25-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. 1942-ci ilin dekabr ay\u0131nda altm\u0131\u015f birinci s\u00fcvari diviziyas\u0131n\u0131n \u00f6n d\u00f6y\u00fc\u015f x\u0259ttind\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131qla vuru\u015fan general-mayor Yaqub Quliyev Stalinqrad \u0259traf\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaraland\u0131. H\u0259lak olandan sonra Lenin ordeni il\u0259 t\u0259ltif olundu.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcvari korpus komandirinin m\u00fcavini Yaqub Allahqulu o\u011flu Quliyevin 222-ci s\u00fcvari alay\u0131 fa\u015fist feldmar\u015fal\u0131 Man\u015fteynin tank ordusunun darmada\u011f\u0131n edilm\u0259sind\u0259 qeyri-adi d\u00f6y\u00fc\u015f m\u0259har\u0259ti g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00fcleyman R\u0259himov (1900-1983)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman R\u0259himov 1900-c\u00fc ilin oktyabr\u0131nda Qubadl\u0131 rayonunun \u018fyin k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130btidai t\u0259hsilini iki sinifli rus m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk t\u0259hsilini k\u0259ndd\u0259 alm\u0131\u015f, sonralar texnikum v\u0259 ali m\u0259kt\u0259b bitirmi\u015fdir. 1921-ci ild\u0259 Xanl\u0131q k\u0259ndind\u0259 yeni a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f m\u0259kt\u0259bd\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. 1928-ci ilin pay\u0131z\u0131nda dostu Bak\u0131ya g\u0259l\u0259r\u0259k ADU-nun tarix fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fd\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 1930-cu ild\u0259n ba\u015flayan S\u00fcleyman R\u0259himovun ilk \u0259s\u0259ri &#8220;\u015eamo&#8221;dur. Bununla bel\u0259 o 50 il bu \u0259s\u0259rinin \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f v\u0259 ona \u0259lav\u0259l\u0259r etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman R\u0259himov 1939-1940, 1944-1946 v\u0259 1954-1958-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin s\u0259dri olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan K (b)P MK-da t\u0259bli\u011fat v\u0259 t\u0259\u015fviqat \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdir m\u00fcavini (1941-1944), Az\u0259rbaycan Nazirl\u0259r Soveti yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni-Maarif \u0130\u015fl\u0259ri Komit\u0259sinin s\u0259dri (1945-1958) v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r \u0130ttifaq\u0131n\u0131n &#8220;Q\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m&#8221; m\u00fckafat\u0131na (1972) layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u00dc\u00e7 d\u0259f\u0259 Lenin ordeni (1946, 1970, 1975), &#8220;Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131&#8221; (1959), &#8220;\u015e\u0259r\u0259f ni\u015fan\u0131&#8221; (1942) ordenl\u0259ri v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015fdir, 1960-c\u0131 ild\u0259 xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131, 1975-ci ild\u0259 Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 adlar\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131r. 1983-c\u00fc il oktyabr\u0131n 11-d\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xan \u015eu\u015finski (1901-1979)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xan \u015eu\u015finski 1901-ci ild\u0259 avqust ay\u0131n\u0131n 20-i \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 16 ya\u015f\u0131nda olark\u0259n ustad\u0131 \u0130slam Abdullayevl\u0259 birg\u0259 i\u015ftirak etdiyi m\u0259clisd\u0259 t\u0259brizli xan\u0259nd\u0259 \u018fbd\u00fclh\u0259s\u0259n xan\u0131n yolu il\u0259 &#8220;K\u00fcrd-\u015eahnaz&#8221; mu\u011fam\u0131n\u0131 heyr\u0259tamiz bir t\u0259rzd\u0259 ifa etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259llimi ona &#8220;Xan \u015eu\u015finski&#8221; ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ill\u0259rd\u0259 Xan \u015eu\u015finski Bak\u0131ya g\u0259l\u0259r\u0259k \u00f6z ifa\u00e7\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259tini geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir. Xan\u0131n repertuar\u0131nda &#8220;Mahur-Hindi&#8221;, &#8220;Bayat\u0131-Qacar&#8221;, &#8220;Qatar&#8221; mu\u011famlar\u0131, &#8220;Qaraba\u011f \u015fik\u0259st\u0259si&#8221;, &#8220;Arazbar\u0131&#8221;, &#8220;Heyrat\u0131&#8221; z\u0259rbi mu\u011famlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, xalq mahn\u0131lar\u0131 v\u0259 t\u0259snifl\u0259r b\u00f6y\u00fck yer tuturdu. Xan \u015eu\u015finski xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131 x\u00fcsusi bir \u015f\u00f6vql\u0259 oxuyur, onlara yeni bir \u00e7alarlar a\u015f\u0131lay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1934-c\u00fc ild\u0259 Xan \u015eu\u015finski Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Zaqafqaziya xalqlar\u0131n\u0131n birinci inc\u0259s\u0259n\u0259t olimpiyadas\u0131nda b\u00f6y\u00fck m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanaraq, birinci m\u00fckafata layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p>1960-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Filarmoniyas\u0131n\u0131n n\u0259znind\u0259 &#8220;Mu\u011fam studiyas\u0131&#8221; yaratm\u0131\u015f v\u0259 burada g\u0259nc xan\u0259nd\u0259l\u0259r\u0259 mu\u011fam\u0131n sirrl\u0259rini \u00f6yr\u0259tmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>O, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Musiqi M\u0259kt\u0259bind\u0259 d\u0259rs demi\u015f, mu\u011fam ifa\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yeni n\u0259slini yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Onun &#8220;Q\u0259m\u0259rim&#8221;, &#8220;\u015eu\u015fan\u0131n da\u011flar\u0131&#8221; mahn\u0131lar\u0131 dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olmu\u015fdur. Xan \u015eu\u015finski 18 mart 1979-cu ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>L\u0259tif K\u0259rimov (1906-1991)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>L\u0259tif K\u0259rimov 1906-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1912-ci ild\u0259 onlar\u0131n ail\u0259si \u0130ran\u0131n M\u0259\u015fh\u0259d \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. Xal\u00e7a s\u0259n\u0259tin\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259ti L\u0259tifi burada Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r H\u00fcseynzad\u0259nin emalatxanas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. G\u0259nc L\u0259tif T\u0259briz, \u018frd\u0259bil kimi m\u0259\u015fhur xal\u00e7a m\u0259rk\u0259zl\u0259rini g\u0259zib, h\u0259r s\u0259n\u0259tkardan, h\u0259r toxucudan bir t\u0259krars\u0131z ilm\u0259 vurmaq, bir nax\u0131\u015f salmaq \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 &#8220;Qaraba\u011fxal\u00e7a&#8221; artelind\u0259 1928-ci ild\u0259 t\u0259limat\u00e7\u0131 kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n L\u0259tif K\u0259rimov, ba\u015fqa rayonlarda da yerli xal\u00e7atoxuma i\u015finin sirl\u0259rini \u00f6yr\u0259nirdi. O, 1930-cu ild\u0259n xal\u00e7a s\u0259n\u0259ti m\u00fct\u0259x\u0259ssisi kimi &#8220;Az\u0259rbaycanxal\u00e7a&#8221; birliyind\u0259 r\u0259ssam-t\u0259limat\u00e7\u0131 v\u0259zif\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk d\u0259f\u0259 olaraq Bak\u0131da v\u0259 Qubada (1932-1936) xal\u00e7a m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda L\u0259tif K\u0259rimovun b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259ti olmu\u015fdur. L\u0259tif K\u0259rimov t\u0259kc\u0259 xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q sah\u0259sind\u0259 deyil, dekorativ t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259tin ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>O, min ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan xal\u00e7a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u0259rin\u0259 aid kompozisiya v\u0259 nax\u0131\u015flar\u0131 toplanm\u0131\u015f v\u0259 bel\u0259likl\u0259 Quba, \u015eirvan, Bak\u0131, Qazax, G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f, T\u0259briz v\u0259 Bor\u00e7al\u0131 xal\u00e7a qruplar\u0131na daxil olan 150-d\u0259n art\u0131q xovlu v\u0259 xovsuz xal\u00e7a m\u0259mulat\u0131 \u00e7e\u015fidl\u0259rini y\u0131\u011f\u0131b, onlar\u0131n r\u0259ngli reproduksiyas\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u0259tif K\u0259rimov 1991-ci ild\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niyazi (1912-1984)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Niyazi Z\u00fclf\u00fcqar o\u011flu Ta\u011f\u0131zad\u0259\u2013Hac\u0131b\u0259yov 1912-ci ild\u0259 avqustun 20-d\u0259 Tbilisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f b\u0259st\u0259kar\u0131 Z\u00fclf\u00fcqar Hac\u0131b\u0259yovun ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u018fsl\u0259n \u015eu\u015fal\u0131d\u0131r. O, ilk t\u0259hsilini Bak\u0131 Musiqi Texnikumunda al\u0131r, lakin sonra t\u0259hsilini davam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Moskva v\u0259 Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 gedir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Xosrov v\u0259 \u015eirin&#8221; operas\u0131n\u0131n (1942), &#8220;\u00c7itra&#8221; baletinin (1961), &#8220;Zaqatala s\u00fcitas\u0131&#8221; (1934), &#8220;Qayta\u011f\u0131&#8221; (1939), &#8220;Konsert vals\u0131&#8221; simfonik \u0259s\u0259rl\u0259rinin, &#8220;Rast&#8221; simfonik m\u00fc\u011fam\u0131n\u0131n (1949) &#8220;1920-ci ild\u0259&#8221; opera-kantatas\u0131n\u0131n, simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;R\u0259qs s\u00fcitas\u0131&#8221;n\u0131n, Hindistan yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Rabindranat Taqorun \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259sas\u0131nda yaratd\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00c7itra&#8221; baletininin (1962) v\u0259 sair\u0259 musiqi \u0259s\u0259rl\u0259rinin m\u00fc\u0259llifidir. Niyazi Z. Hac\u0131b\u0259ylinin &#8220;A\u015f\u0131q Q\u0259rib&#8221;, \u00dc. Hac\u0131b\u0259ylinin &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; v\u0259 s. \u0259s\u0259rl\u0259rinin yeni redaksiyalar\u0131n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131 (&#8220;Xumar oldum&#8221;, &#8220;Qaragil\u0259&#8221;, &#8220;Ay b\u0259ri bax&#8221;, &#8220;K\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r\u0259 su s\u0259pmi\u015f\u0259m&#8221; v\u0259 s. ) simfonik orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259mi\u015f, 1935-ci ild\u0259 &#8220;Rast&#8221; v\u0259 &#8220;\u015eur&#8221; mu\u011famlar\u0131n\u0131 nota salm\u0131\u015fd\u0131r. Niyazi 1934-c\u00fc ild\u0259 &#8220;Zaqatala s\u00fcitas\u0131&#8221;n\u0131 yazm\u0131\u015f, 1944-c\u00fc ild\u0259 iki hiss\u0259li &#8220;Q\u0259hr\u0259manl\u0131q&#8221; simfoniyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fini bitirmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan musiqisind\u0259 ilk simfonik \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n olan Niyazi milli simfonizmin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc v\u0259 inki\u015faf\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. 1951 \u2013 1952-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Akademik Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131n\u0131n dirijoru i\u015fl\u0259mi\u015f Niyazi SSR\u0130 D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Az\u0259rbaycan milli dirijorluq m\u0259kt\u0259binin formala\u015fmas\u0131 Niyazinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1959-cu ild\u0259 SSR\u0130 xalq artisti ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n Niyazi 1961-ci ild\u0259 S. M. Kirov ad\u0131na Leninqrad Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131n\u0131n ba\u015f dirijoru t\u0259yin olunmu\u015fdur. SSR\u0130-nin \u0259n m\u0259\u015fhur teatrlar\u0131ndan birin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k o d\u00f6vrd\u0259 onun bir musiqi\u00e7i kimi b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuzundan x\u0259b\u0259r verirdi. \u0130fa\u00e7\u0131l\u0131q s\u0259n\u0259ti tan\u0131nm\u0131\u015f s\u0259n\u0259tkarlar D. \u015eostakovi\u00e7. \u015e. Q. \u015earayev, K. Sekki, B. Tarcan, V. Dobia\u015f v\u0259 b. t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n Niyazi Az\u0259rbaycana qay\u0131daraq D\u00f6vl\u0259t Akademik Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131n\u0131n b\u0259dii r\u0259hb\u0259ri v\u0259 ba\u015f dirijoru t\u0259yin edilmi\u015fdir. Niyazinin &#8220;Konsert vals\u0131&#8221; v\u0259 s. simfonik \u0259s\u0259rl\u0259ri, fortepiano il\u0259 orkestr \u00fc\u00e7\u00fcn konserti klassik musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri hesab olunur. O, &#8220;T\u0259brizim&#8221;, &#8220;Da\u011flar q\u0131z\u0131&#8221;, &#8220;V\u0259t\u0259n haqq\u0131nda mahn\u0131&#8221;, &#8220;Arzu&#8221; mahn\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifidir. Niyazi \u018f. Haqverdiyevin &#8220;Da\u011f\u0131lan tifaq&#8221;, C. Cabbarl\u0131n\u0131n &#8220;Almas&#8221;, S. Vur\u011funun &#8220;Vaqif, A. Korney\u00e7ukun &#8220;Polad qartal&#8221; dram tama\u015falar\u0131na, h\u0259m\u00e7inin &#8220;Almas&#8221;, &#8220;K\u0259ndlil\u0259r&#8221;, &#8220;F\u0259t\u0259li xan&#8221; v\u0259 s. kinofilml\u0259r\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f musiqil\u0259rin m\u00fc\u0259llifidir. Niyazi 1984-c\u00fc ild\u0259 avqustun 2-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>R\u0259\u015fid Behbudov (1915-1989)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>R\u0259\u015fid Behbudov 1915-ci il dekabr\u0131n 14-d\u0259 Tiflisd\u0259 xan\u0259nd\u0259 M\u0259cid Behbudal\u0131 o\u011flunun ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdir. \u018fsl\u0259n \u015eu\u015fal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>U\u015faq ya\u015flar\u0131ndan m\u0259kt\u0259b xorunda oxuyan R\u0259\u015fid 1933-c\u00fc ild\u0259 D\u0259miryolu Texnikumuna daxil olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rbi xidm\u0259ti zaman\u0131 ordu ansambl\u0131n\u0131n solisti olan R. Behbudov, \u0259sg\u0259ri xidm\u0259td\u0259n sonra Tbilisi estrada qruplar\u0131ndan birind\u0259 solistlik edir.<\/p>\n\n\n\n<p>1943-c\u00fc ilin sonunda Bak\u0131 kinostudiyas\u0131nda \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun eyniadl\u0131 operettas\u0131n\u0131n motivl\u0259ri \u0259sas\u0131nda \u00e7\u0259kil\u0259n &#8220;Ar\u015f\u0131n mal alan&#8221; filmind\u0259 ba\u015f rola d\u0259v\u0259t al\u0131r. 1945-ci ild\u0259 film efir\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 \u00e7ox tez bir zamanda n\u0259inki Az\u0259rbaycanda, b\u00fct\u00fcn Sovet \u0130ttifaq\u0131nda b\u00f6y\u00fck populyarl\u0131q qazan\u0131r. 1946-c\u0131 ild\u0259 bu filmd\u0259ki \u018fsg\u0259r roluna g\u00f6r\u0259 R\u0259\u015fid Behbudov &#8220;Stalin m\u00fckafat\u0131&#8221; il\u0259 t\u0259ltif olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>1946-1956-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Filarmoniyas\u0131n\u0131n, 1953-1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 fasil\u0259l\u0259rl\u0259 M. F. Axundov ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Opera v\u0259 Balet Teatr\u0131n\u0131n solisti, 1957-1959-cu ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Konsert Ansambl\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fdur. 1966-c\u0131 ild\u0259n musiqi v\u0259 estrada s\u0259n\u0259tinin caz, balet, pantomim kimi m\u00fcxt\u0259lif janrlar\u0131n\u0131 \u00fczvi sur\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Mahn\u0131 Teatr\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015f v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k onun solisti v\u0259 b\u0259dii r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1959-cu ild\u0259 ona SSR\u0130 Xalq artisti, 1980-ci ild\u0259 Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131 verilmi\u015fdir. SSR\u0130-nin Lenin Ordeni, Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u018fm\u0259k Bayra\u011f\u0131, Xalqlar Dostlu\u011fu ordenl\u0259ri il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015f, bir s\u0131ra xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u00f6vl\u0259t m\u00fckafatlar\u0131na layiq q\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Dahi s\u0259n\u0259tkar 1989-cu il iyunun 9-da Moskva \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fv\u0259z Verdiyev (1916-1945)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fv\u0259z Verdiyev 1916-c\u0131 ild\u0259 La\u00e7\u0131n\u0131n Qu\u015f\u00e7u k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 20 ya\u015f\u0131 tamam olanda Bak\u0131ya getmi\u015f, f\u0259hl\u0259 g\u0259ncl\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxuya-oxuya Orconikidze ad\u0131na ma\u015f\u0131nqay\u0131rma zavodunda i\u015fl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1938-ci ild\u0259 Sovet Ordusuna \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, SSR\u0130-Finlandiya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 (1939\u20131940) i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1940-c\u0131 ild\u0259 ordudan t\u0259rxis olunmu\u015f v\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131b \u0259vv\u0259ll\u0259r i\u015fl\u0259diyi zavodda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015flamas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1941-ci ilin iyun ay\u0131nda yenid\u0259n orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015f, tezlikl\u0259 sa\u011falaraq c\u0259hb\u0259y\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. Ukrayna v\u0259 Pol\u015fan\u0131n azad edilm\u0259si u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1944-c\u00fc il 2 avqust tarixind\u0259 Pol\u015fan\u0131n Sta\u015fuv \u015f\u0259h\u0259ri u\u011frunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 23 sentyabr 1944-c\u00fc ild\u0259Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 ona &#8220;Q\u0131z\u0131l ulduz&#8221; medal\u0131 v\u0259 Lenin Ordeni t\u0259qdim olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonrak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n birind\u0259 a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015f v\u0259 1 may 1945-ci ild\u0259 v\u0259fat etmi\u015fdir. Pol\u015fan\u0131n Boleslaves \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u0259fn olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u0259mil \u018fhm\u0259dov<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259bray\u0131l rayonunun m\u0259rk\u0259zind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015f v\u0259 1942-ci ild\u0259 orduda xidm\u0259t\u0259 getmi\u015fdir. H\u0259rbi m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259hsilini ba\u015fa vuraraq leytenant r\u00fctb\u0259si ald\u0131qdan sonra Belarusiyan\u0131n azad edilm\u0259si \u00fczr\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qvardiya leytenant\u0131 C\u0259mil \u018fhm\u0259dovun komandir oldu\u011fu b\u00f6lm\u0259 1944-c\u00fc ilin 25 iyulunda Tremlya \u00e7ay\u0131n\u0131 ham\u0131dan \u0259vv\u0259l ke\u00e7\u0259r\u0259k, suyun i\u00e7ind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f m\u00f6vqeyini dig\u0259r hiss\u0259l\u0259rin g\u0259lm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259ld\u0259 saxlam\u0131\u015f v\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sini t\u0259min etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na t\u0259qdim edilm\u0131\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan iki ay sonra 1944-c\u00fc ilin 2 sentyabr\u0131nda Pol\u015fa \u0259razisind\u0259 h\u0259lak olmu\u015f v\u0259 Var\u015favada Sovet d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 aid q\u0259birstanl\u0131qda d\u0259fn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u0259lal B\u0259rg\u00fc\u015fad (1924-1996)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259lal B\u0259rg\u00fc\u015fad 1924-c\u00fc il iyunun 22-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Qubadl\u0131 rayonunun Q\u0259zyan k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Orta t\u0259hsilini Qubadl\u0131 k\u0259ndind\u0259 f\u0259hl\u0259-g\u0259ncl\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015f, II d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f, a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin birind\u0259 kantuziya oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 t\u0259rxis edilmi\u015fdir (1943). Bundan sonra Qubadl\u0131 rayon daxili i\u015fl\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 VAQ m\u00fcdiri i\u015fl\u0259mi\u015fdir (1943-1946). Onun &#8220;C\u0259nub taydan \u0259s\u0259n meh&#8221; adl\u0131 ilk \u015feri d\u0259 Qubadl\u0131da \u00e7\u0131xan &#8220;Avanqard&#8221; q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc edilmi\u015fdir (1946). Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin f\u0131lologiya fak\u00fclt\u0259sinin jurnalistika \u015f\u00f6b\u0259sini bitirmi\u015fdir. 1958-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Televiziya v\u0259 Radio Verili\u015fl\u0259ri \u015eirk\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck redaktor v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Onun ssenarisi \u0259sas\u0131nda &#8220;\u00c7oban Boran&#8221;, &#8220;G\u00f6y g\u00f6l&#8221;, &#8220;Suren Adamyan&#8221;, &#8220;Torpa\u011f\u0131n \u0259tri&#8221;, &#8220;\u00c7inar yarpa\u011f\u0131&#8221; televiziya f\u0131lml\u0259ri \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. &#8220;Bab\u0259k&#8221; \u0259s\u0259ri Tehranda (1984) farsca, &#8220;Qa\u00e7aq N\u0259bi&#8221; \u0130stanbulda (1979) t\u00fcrkc\u0259 k\u00fctl\u0259vi tirajla \u00e7ap olunmu\u015fdur. Xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 birinci d\u0259r\u0259c\u0259li &#8220;\u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si&#8221; ordeni (1986) v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1996-c\u0131 il iyulun 9-da v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xudu M\u0259mm\u0259dov (1927-1988)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xudu Surxay o\u011flu M\u0259mm\u0259dov 1927-ci il dekabr\u0131n 14-d\u0259 A\u011fdam rayonunun M\u0259rzili k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycanl\u0131 kristalloqraf-alim 1970-ci ild\u0259 geologiya-mineralogiya elml\u0259ri doktoru, 1973-c\u00fc ild\u0259 professor elmi adlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Xudu M\u0259mm\u0259dov 1976-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1957-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131 Qeyri-\u00fczvi v\u0259 Fiziki Kimya \u0130nstitutunun struktur kimya laboratoriyas\u0131n\u0131n m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fsas elmi i\u015fl\u0259ri kristallokimya sah\u0259sind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Silikat birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n bir \u00e7oxunun qurulu\u015funu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015f, h\u0259min birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r sinfi il\u0259 boratlar, karbonatlar, yar\u0131mke\u00e7iricil\u0259r v\u0259 s. aras\u0131nda kristallokimy\u0259vi qohumluq olmas\u0131n\u0131 a\u015fkara \u00e7\u0131\u00adxar\u00adm\u0131\u015f, 50-d\u0259n \u00e7ox \u00fczvi liqandl\u0131 kompleks birl\u0259\u015fm\u0259nin molekul v\u0259 kristall qurulu\u015funu \u00f6yr\u0259nmi\u015f, t\u0259d\u00adqi\u00adqatlar\u0131nda elektronoqrafiya, rentgen-spektral analiz v\u0259 hidrotermal sintez \u00fcsullar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 etmi\u015fdir. Y\u00fcks\u0259k ixtisasl\u0131 elmi kadrlar haz\u0131rlanmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri var. &#8220;\u015e\u0259r\u0259f ni\u015fan\u0131&#8221; ordeni v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Xudu M\u0259mm\u0259dov 15 oktyabr 1988-ci ild\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Valeh B\u0259r\u015fadl\u0131 (1927-1999)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Valeh B\u0259r\u015fadl\u0131 6 iyul 1927-ci ild\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun Eyvazl\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015fdir. 14 ya\u015f\u0131nda k\u00f6n\u00fcll\u00fc h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 getmi\u015f, 18 ya\u015f\u0131nda iki h\u0259rbi t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131 Bak\u0131 Zenit Artileriyas\u0131 M\u0259kt\u0259bini v\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 Bayraql\u0131 Kiyev \u00d6z\u00fcyeriy\u0259n Artileriyas\u0131 M\u0259kt\u0259bini bitirmi\u015fdir. 50 ya\u015f\u0131nda sovet ordusunda general-leytenant r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015f ilk az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n 1992-ci ild\u0259 ilk m\u00fcdafi\u0259 naziri v\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 ilk m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tli Goranboy v\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f ba\u015f q\u0259rargah r\u0259isi olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Valeh B\u0259r\u015fadl\u0131 43 il SSR\u0130 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259 xidm\u0259t etmi\u015f, ta\u011f\u0131m komandirliyind\u0259n \u0259n n\u0259h\u0259ng ordulardan Almaniya Demokratik Respublikas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n sovet qo\u015fun birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n birinin m\u00fcavinliyin\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1999-cu il, 15 may tarixind\u0259 v\u0259fat etmi\u015f v\u0259 m\u0259zar\u0131 F\u0259xri Xiyabanda yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Arif Babayev (1938)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Arif \u0130mran o\u011flu Babayev mart ay\u0131n\u0131n 20-si 1938-ci ild\u0259 A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Sar\u0131hac\u0131l\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Xan\u0259nd\u0259, Xalq artisti (1988), professor (1996), \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d (1998) v\u0259 \u201c\u0130stiqlal\u201d (2008) ordenl\u0259rin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Arif Babayev XX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Qaraba\u011f xan\u0259nd\u0259lik m\u0259kt\u0259binin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130nstitutunu bitirib (1962). 1982-ci ild\u0259 B\u00fclb\u00fcl ad\u0131na Orta \u0130xtisas Musiqi M\u0259kt\u0259bind\u0259 ilk mu\u011fam m\u00fc\u0259llimi kimi \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Daha sonra-1984-c\u00fc ild\u0259 ilk mu\u011fam m\u00fc\u0259llimi kimi Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Konservatoriyas\u0131na i\u015f\u0259 q\u0259bul olunub.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Filarmoniyas\u0131na, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t opera v\u0259 Balet Teatr\u0131na solist kimi<\/p>\n\n\n\n<p>d\u0259v\u0259t olunan Arif Babayev bu teatr\u0131n s\u0259hn\u0259sind\u0259 mu\u011fam operalar\u0131nda M\u0259cnun, K\u0259r\u0259m (\u00dc. Hac\u0131b\u0259yov-\u201cLeyli-M\u0259cnun\u201d, \u201c\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m\u201c), A\u015f\u0131q Q\u0259rib (Z. Hac\u0131b\u0259yov-\u201cA\u015f\u0131q Q\u0259rib\u201d), Camal (\u015e. Axundova-\u201cG\u0259lin qayas\u0131\u201d) kimi yaddaqalan obrazlar yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201c\u015eur\u201d, \u201cSeygah\u201d mu\u011fam d\u0259stgahlar\u0131, \u201cArazbar\u0131\u201d, \u201cQaraba\u011f \u015fik\u0259st\u0259si\u201d z\u0259rbi mu\u011famlar\u0131 x\u00fcsusi yer tutur. X\u00fcsusil\u0259 , \u201cSeygah\u201d mu\u011fam\u0131n\u0131 Arif Babayev t\u0259krarolunmaz bir \u00fcslubda oxumu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>1990-c\u0131 ild\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 mu\u011fam professoru ad\u0131 al\u0131b. Xalq artisti Arif Babayev haz\u0131rda Milli Konnservatoriyan\u0131n mu\u011fam kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiridir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov (1941-1991)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d N\u0259bi o\u011flu \u018fs\u0259dov 1941-ci il dekabr ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 Z\u0259ngilan rayonunun Baharl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olub. 1958-ci ild\u0259 orta m\u0259kt\u0259bi Z\u0259ngilan rayonunun Mincivan q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 bitirib, h\u0259min ild\u0259 Bak\u0131 Statistika Texnikumuna daxil olub. 1960-c\u0131 ild\u0259 h\u0259min texnikumu m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 ba\u015fa vurub v\u0259 Z\u0259ngilan rayonunda inspektor v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>1965-ci ild\u0259 S. M. Kirov ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t universitetinin \u201cMaliyy\u0259 v\u0259 kredit\u201d fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olub.<\/p>\n\n\n\n<p>1973-1975-ci ill\u0259rd\u0259 onu Sumqay\u0131t \u015e\u0259h\u0259r Partiya Komit\u0259sind\u0259 s\u0259naye \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, 1975-1978-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 T\u0259\u015fkilat \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>1978-ci ild\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov A\u011fsu Rayon \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin s\u0259dri v\u0259zif\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilib. 1980-ci ild\u0259 q\u0259d\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov Moskva T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Akademiyas\u0131na g\u00f6nd\u0259rilib. 1982-ci ild\u0259 akademiyan\u0131 q\u0131rm\u0131z\u0131 diplomla ba\u015fa vurub. Az\u0259rbaycan T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyind\u0259 m\u0259sul v\u0259zif\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>1983-1986-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Beyl\u0259qan Rayon Partiya Komit\u0259sinin birinci katibi v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yib. 1988-1989-cu ill\u0259rd\u0259 A\u011fda\u015f Rayon Partiya Komit\u0259sinin birinci katibi v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yir. 1989-1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259tini Quba Rayon Partiya Komit\u0259sinin birinci katibi kimi m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 davam etdirir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov 1990-c\u0131 ilin may ay\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edilir. Nazir i\u015fl\u0259diyi m\u00fcdd\u0259td\u0259 g\u00fcnl\u0259rinin \u00e7oxunu Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ke\u00e7irir.<\/p>\n\n\n\n<p>1990-c\u0131 il noyabr ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d N\u0259bi o\u011flu \u018fs\u0259dova general-mayor r\u00fctb\u0259si verilir. 1991-ci ilin noyabr ay\u0131na q\u0259d\u0259r Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov g\u00f6st\u0259rdiyi \u015f\u00fcca\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u015favir kimi y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259y\u0259 t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fs\u0259dov 1991-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 20-d\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 vertolyotla A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 u\u00e7ur v\u0259 Qarak\u0259nd s\u0259mas\u0131nda vertolyot erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n vurulur v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d N\u0259bi o\u011flu \u018fs\u0259dov da q\u0259hr\u0259manl\u0131qla, faci\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259lak olur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eirin Mirz\u0259yev (1947-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsl\u0259n \u015eu\u015fan\u0131n Mirz\u0259l\u0259r k\u0259ndind\u0259n olan \u015eirin Mirz\u0259yev 1947-ci il yanvar ay\u0131n\u0131n 5-d\u0259 Xank\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. Nizami ad\u0131na beyn\u0259lmil\u0259l orta m\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 yola d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bir m\u00fcdd\u0259t Bak\u0131da yerl\u0259\u015f\u0259n Daxili Qo\u015funlar alay\u0131nda xidm\u0259t etdikd\u0259n sonra 1967-ci ild\u0259 Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki Ali Siyasi H\u0259rbi m\u0259kt\u0259b\u0259 q\u0259bul olmu\u015f v\u0259 1971-ci ild\u0259 h\u0259rbi t\u0259hsilini m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 ba\u015fa vurub t\u0259yinatla \u0130r\u0259vana g\u00f6nd\u0259rilib. Be\u015f il orada xidm\u0259t etdikd\u0259n sonra is\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. 1988-ci ild\u0259 H\u0259rbi Siyasi Aakdemiyada t\u0259hsil alaraq, Daxili Qo\u015funlar alay\u0131nda 15 illik xidm\u0259t yolu ke\u00e7mi\u015fdir. 1991-ci ild\u0259 q\u0259lbind\u0259 alovlanan V\u0259t\u0259n m\u0259h\u0259bb\u0259ti, v\u0259t\u0259n\u0259 xidm\u0259t arzusu onu A\u011fdama \u00e7\u0259kib g\u0259tirdi. \u00d6z\u00fc d\u0259 el\u0259 bir vaxtda ki, onun kimi pe\u015f\u0259kar h\u0259rb\u00e7il\u0259r\u0259 v\u0259t\u0259nin b\u00f6y\u00fck ehtiyac\u0131 var idi. 1991-ci ilin oktyabr ay\u0131nda b\u00fct\u00fcn mane\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 t\u0259qibl\u0259r\u0259 baxmayaraq, polkovnik-leytenant \u015eirin Mirz\u0259yev respublikam\u0131zda ilk nizami \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 batalyonunu min bir \u0259ziyy\u0259tl\u0259 yaratd\u0131. Bu, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox z\u0259ruri bir add\u0131m idi. Art\u0131q 1992-ci ilin may ay\u0131nda \u00fc\u00e7 tabordan ibar\u0259t alay yarad\u0131ld\u0131. \u015e. Mirz\u0259yev A\u011fdam rayonunun h\u0259m h\u0259rbi komissar\u0131 v\u0259 h\u0259m d\u0259 alay komandiri kimi m\u0259sul v\u0259zif\u0259l\u0259ri \u00e7ox bacar\u0131qla yerin\u0259 yetirirdi. 1992-ci il mart ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 \u015eirin Mirz\u0259yevin v\u0259 onun t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n s\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 respublikada 1-ci olan tabor yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 \u00fcr\u0259yi V\u0259t\u0259n sevgisil\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nan podpolkovnik \u015eirin V\u0259li o\u011flu Mirz\u0259yev A\u011fdam rayon \u0259razi \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 taborunun komandiri se\u00e7ildi. O 18 iyun 1992-ci ild\u0259 S\u0131rxav\u0259nd istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan d\u00f6y\u00fc\u015f \u0259m\u0259liyyat\u0131 zaman\u0131 minaya d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k h\u0259lak olub. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131&#8221; ad\u0131 il\u0259 t\u0259ltif edilib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eahlar \u015e\u00fck\u00fcrov (1952-1990)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>17 may 1952-ci ild\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunun Z\u00fclf\u00fcqarl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. M\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan Xalq T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 instutuna daxil olmu\u015fdur. 1972-ci il t\u0259hsilini ba\u015fa vurur v\u0259 h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r. Ordudan t\u0259rxis edildikd\u0259n sonra Ucar rayonu Daxili \u0130\u015fl\u0259r \u015e\u00f6b\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 1986-c\u0131 ild\u0259 Rostov Ali Polis Akademiyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdir. Z\u0259rdab rayonunda r\u0259is m\u00fcavini v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u015eahlar mayor r\u00fctb\u0259si alm\u0131\u015fd\u0131. O, tez-tez d\u00f6y\u00fc\u015f b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 ged\u0259r torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc u\u011frunda qaynar d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 at\u0131lard\u0131. 1990-c\u0131 il 11 iyul T\u0259rt\u0259r-K\u0259lb\u0259c\u0259r yolu il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n ma\u015f\u0131n karvan\u0131 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n h\u00fccumuna m\u0259ruz qald\u0131 burada son n\u0259f\u0259sin\u0259c\u0259n vuru\u015fan \u015eahlar q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 sayl\u0131 f\u0259rman\u0131 il\u0259 \u015e\u00fck\u00fcrov \u015eahlar \u018fv\u0259z o\u011flu \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131&#8221; ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunun Z\u00fclf\u00fcqarl\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u0259fn edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259rdab rayonunda q\u0259hr\u0259man\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131na k\u00fc\u00e7\u0259 var. Buradak\u0131 m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259n biri onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018flif Hac\u0131yev (1953-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>24 iyun 1953-c\u00fc ild\u0259 Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. 1970-ci ild\u0259 m\u0259kt\u0259bi bitir\u0259r\u0259k, Xank\u0259ndi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 s\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fck pe\u015f\u0259sin\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdir. 1971-ci ild\u0259 ordu s\u0131ralar\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259rbi xidm\u0259ti Minsk \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. 1973-c\u00fc ild\u0259 ordudan t\u0259rxis olunaraq, Xank\u0259ndi Avton\u0259qliyyat M\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 s\u00fcr\u00fcc\u00fc i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 1974- 1984-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Belorusiya D\u0130N-nin v\u0259 Az\u0259rbaycan SSR DQMV-nin daxili i\u015fl\u0259r orqanlar\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. 1976-c\u0131 ild\u0259 SSR\u0130 D\u0130N-nin Frunze ad\u0131na X\u00fcsusi Orta Milis M\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olmu\u015fdur. O, 1979-cu ild\u0259 h\u0259min m\u0259kt\u0259bi bitirmi\u015f, 1981-ci ild\u0259n t\u0259hsilini SSR\u0130 D\u0130N-nin Akademiyas\u0131nda davam etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>DQMV-d\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n gizli mill\u0259t\u00e7i m\u0259rk\u0259zi if\u015fa etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri onu saxta ittihamlarla g\u00fcnahland\u0131raraq, 10 il h\u0259bs c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum etmi\u015fdil\u0259r. 1987-ci ild\u0259 i\u015fin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131lm\u0131\u015f, 10 il h\u0259bs c\u0259zas\u0131 6 il\u0259 endirilmi\u015fdi. Sonra o, b\u0259ra\u0259t alm\u0131\u015f, azadl\u0131\u011fa burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018f. Hac\u0131yev 1990-c\u0131 ild\u0259 Xocal\u0131ya qay\u0131d\u0131r v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u00fczr\u0259 T\u0259\u015fkilat Komit\u0259sind\u0259, Qaraba\u011fa Xalq Yard\u0131m\u0131 Komit\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini yenid\u0259n davam etdirir. O, 1990-c\u0131 ilin dekabr ay\u0131nda daxili i\u015fl\u0259r orqanlar\u0131na yenid\u0259n b\u0259rpa olunur v\u0259 Xocal\u0131 t\u0259yyar\u0259 liman\u0131 x\u0259tt daxili i\u015fl\u0259r b\u00f6lm\u0259sin\u0259 r\u0259is t\u0259yin edilir. Eyni zamanda o, Xocal\u0131 Aeroportunun komendant\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim Xocal\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 real t\u0259hl\u00fck\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131. Bunu \u00e7oxlar\u0131 kimi \u018f. . Hac\u0131yev d\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. N\u0259hay\u0259t, h\u0259min faci\u0259 g\u00fcn\u00fc yetdi. 1992-ci ilin fevral ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 Xocal\u0131 camaat\u0131 k\u0259ndi t\u0259rk etm\u0259k haqda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259yib, paytaxtdan k\u00f6m\u0259k g\u00f6zl\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018flif v\u0259 onun d\u0259st\u0259si s\u0259h\u0259r saat be\u015f\u0259 q\u0259d\u0259r az\u011f\u0131nla\u015fm\u0131\u015f rus h\u0259rbi\u00e7il\u0259ri v\u0259 erm\u0259ni yaraql\u0131lar\u0131 il\u0259 vuru\u015fdular. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r qeyri-b\u0259rab\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r aras\u0131nda gedirdi. O, bu qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 misilsiz q\u0259hr\u0259manl\u0131qlar g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k, bir d\u0259st\u0259 dinc \u0259halini A\u011fdam\u0131n \u015eelli k\u0259ndin\u0259 t\u0259r\u0259f t\u0259hl\u00fck\u0259siz yer\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131. \u018flif bir daha geriy\u0259 d\u00f6n\u0259r\u0259k, yenid\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 at\u0131ld\u0131. Avtomat\u0131n dara\u011f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259rk\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n g\u00fcll\u0259si Qaraba\u011f c\u0259ngav\u0259rinin q\u0259lbin\u0259 sanc\u0131ld\u0131. V\u0259t\u0259nini, torpa\u011f\u0131n\u0131 can\u0131ndan \u0259ziz bil\u0259n \u018flif, Qaraba\u011f torpa\u011f\u0131nda\u2013Xocal\u0131 faci\u0259si zaman\u0131 \u015f\u0259hid oldu. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fliyar \u018fliyev (1957-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fliyar \u018fliyev 1957-ci il dekabr\u0131n 14-d\u0259 Qubadl\u0131 rayonunun Qazyan k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t B\u0259d\u0259n T\u0259rbiy\u0259si \u0130nstitutunu bitirib. H\u0259rbi xidm\u0259ti ba\u015fa vurduqdan sonra Saransk D\u00f6vl\u0259t Universiteti onu idman \u00fczr\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssis kimi m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir. 2 il \u018fliyar \u018fliyev h\u0259min universitetd\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259yir. Atas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar k\u0259nd\u0259 qay\u0131d\u0131r, q\u0259s\u0259b\u0259 orta m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llim, &#8220;M\u0259hsul&#8221; k\u00f6n\u00fcll\u00fc idman c\u0259miyy\u0259tinin rayon \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u0259\u015fq\u00e7isi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Az vaxt i\u00e7\u0259risind\u0259 onun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 H\u0259mkarlar \u0130ttifaq\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fc b\u0259d\u0259n t\u0259rbiy\u0259si v\u0259 \u0130dman c\u0259miyy\u0259ti rayon \u015furas\u0131n\u0131n s\u0259drlin\u0259 g\u0259tirir. Klassik g\u00fcl\u0259\u015f \u00fczr\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 respublika, \u00fcmumittifaq v\u0259 beyn\u0259lxalq yar\u0131\u015flar\u0131n qalibi olub. \u018fliyar\u0131n \u018fliyev r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 yeti\u015fmi\u015f 8 n\u0259f\u0259r respublika v\u0259 SSR\u0130 \u00e7empionu olmu\u015f, 1 n\u0259f\u0259r is\u0259 olimpiya y\u0131\u011fma komandas\u0131na \u00fczv se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda \u018fliyar \u018fliyev k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq m\u00fcharib\u0259 meydan\u0131na at\u0131l\u0131r. M\u00fcharib\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259kc\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc kimi yox, h\u0259m d\u0259 h\u0259rbi i\u015fin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 taborun k\u0259\u015ffiyyat b\u00f6lm\u0259sinin komandiri, sonra tabor komand\u0131r\u0131n\u0131n t\u0259chizat \u00fczr\u0259 m\u00fcavini t\u0259yin edilir. 1992-ci ild\u0259n is\u0259 tabor komandiri v\u0259zif\u0259sini da\u015f\u0131y\u0131r. D\u00fc\u015fm\u0259nin canl\u0131 q\u00fcvv\u0259sinin m\u0259hv edilm\u0259sind\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 igidlik g\u00f6st\u0259rir. Bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc kimi onun \u0259n ba\u015fl\u0131ca x\u00fcsusiyy\u0259ti \u0259n a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015f yerl\u0259rin\u0259 can atmas\u0131 idi. \u018fliyar \u018fliyev d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flayanda onun \u0259traf\u0131ndak\u0131larda b\u00f6y\u00fck ruh y\u00fcks\u0259kliyi yaran\u0131r v\u0259 igidlikl\u0259 vuru\u015furdular.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fliyar\u0131n son d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc 1992-ci il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 La\u00e7\u0131n\u0131n iki kilometrliyind\u0259 olub. H\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 tabor komandiri \u018fliyar \u018fliyev v\u0259 onun s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u018flisad\u0259t A\u011fayev q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak olublar. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P\u0259hlivan F\u0259rz\u0259liyev (1958-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>7 sentyabr 1958-ci ild\u0259 F\u00fczuli rayonunun Qobu Dila\u011farda k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. Do\u011fma k\u0259ndd\u0259 s\u0259kkizinci sinfi ba\u015fa vurduqdan sonra \u015eu\u015fa K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Texnikumuna daxil olmu\u015fdur. \u0130dmanla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, \u015eu\u015fada ke\u00e7iril\u0259n \u00e7empionatda Qaraba\u011f \u00e7empionu ad\u0131n\u0131 qazanm\u0131\u015fd\u0131r. O, 1979-cu ild\u0259 orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1986-c\u0131 ild\u0259 Orenburq Politexnik Universitetini bitirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>BTR-n ekipaj komandiri olan P\u0259hlivan\u0131n taq\u0131m\u0131 F\u00fczuli rayonundak\u0131 s\u0259rh\u0259d k\u0259ndl\u0259rinin qorunmas\u0131nda m\u0259rdlikl\u0259 vuru\u015furdu. Onun \u015f\u00fcca\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 X\u0259l\u0259f\u015f\u0259 k\u0259ndind\u0259 bir erm\u0259ni b\u00f6l\u00fcy\u00fc v\u0259 bir BTR m\u0259hv edilmi\u015fdi. 1992-ci il 11 apreld\u0259 taq\u0131m komandirinin son d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Evli idi. \u0130ki o\u011flu, bir q\u0131z\u0131 yadigar qal\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 sayl\u0131 f\u0259rman\u0131 il\u0259 ba\u015f leytenant F\u0259rz\u0259liyev P\u0259hlivan \u018fhliman o\u011fluna \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131&#8221; ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00fczuli rayonunun Qobu Dila\u011farda k\u0259ndind\u0259 d\u0259fn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259n biri q\u0259hr\u0259man\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ramiz Q\u0259mb\u0259rov (1962-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ramiz Q\u0259mb\u0259rov 2 iyul 1962-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1979-cu ild\u0259 H. Hac\u0131yev ad\u0131na \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r orta m\u0259kt\u0259bini bitirmi\u015fdir. 1980-ci ild\u0259 h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, 1982-ci ild\u0259 ordudan t\u0259rxis olunaraq \u015eu\u015faya qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. 1986-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan \u0130n\u015faat M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstituna daxil olmu\u015fdur. Amma t\u0259hsilini ba\u015fa \u00e7atd\u0131ra bilm\u0259mi\u015fdir. Erm\u0259ni t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131n\u0131n ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si minl\u0259rl\u0259 qeyr\u0259tli Az\u0259rbaycan o\u011fullar\u0131 kimi Ramizi d\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalxma\u011fa m\u0259cbur etmi\u015fdir. Ramiz 1988-ci ild\u0259n xalq h\u0259r\u0259kat\u0131na qo\u015fulmu\u015fdur. O, 1992-ci ild\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 batalyonu yaratm\u0131\u015f v\u0259 bu batalyonun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur. Onun taboru \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin, K\u0259rkicahan, Kosalar, N\u0259bil\u0259r, Qaybal\u0131, Mal\u0131b\u0259yli, Qu\u015f\u00e7ular, G\u00f6ytala k\u0259ndl\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 m\u0259rdlikl\u0259 vuru\u015fmu\u015fdur. 29 aprel 1992-ci ild\u0259 erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 Kosalar v\u0259 K\u0259rkicahan k\u0259ndl\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 postlara h\u00fccum ed\u0259n zaman Ramiz Q\u0259mb\u0259rovun taboru d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 c\u0259sur komandir a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015fd\u0131r. Bir g\u00fcn sonra, 30 aprel 1992-ci ild\u0259 o d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 sayl\u0131 f\u0259rman\u0131 il\u0259 Q\u0259mb\u0259rov Ramiz Bulud o\u011flu \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Ramiz Q\u0259mb\u0259rov \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u0259fn edilmi\u015fdir. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259n biri onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Oqtay G\u00fcl\u0259liyev (1962-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>10 noyabr 1962-ci ild\u0259 La\u00e7\u0131n rayonunun Xa\u00e7\u0131nyal\u0131 k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. 1982-ci ild\u0259 orta m\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1984-c\u00fc ild\u0259 Poltava Kooperativ \u0130nstitutunun Bak\u0131 filial\u0131na q\u0259bul olmu\u015fdur. La\u00e7\u0131n polisind\u0259 i\u015fl\u0259diyi d\u00f6vr Erm\u0259ni-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin daha da k\u0259skinl\u0259\u015fdiyi bir d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf etdiyind\u0259n Oqtay G\u00fcl\u0259liyev d\u0259 polis i\u015f\u00e7isi kimi erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259m\u0259liyyatlatda i\u015ftirak etmi\u015f, u\u011furszluqla sona \u00e7atan &#8220;Da\u015falt\u0131 \u0259m\u0259liyyat\u0131&#8221; zaman\u0131 onun rotas\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n 80 n\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259ri t\u0259hl\u00fck\u0259siz zonaya \u00e7\u0131xarma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Daha sonra Pircahan k\u0259ni yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015f, lakin m\u00fcalic\u0259 olunaraq c\u0259bh\u0259y\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. Oqtay G\u00fcl\u0259liyevin La\u00e7\u0131n d\u0259hlizini geri almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259m\u0259liyyat plan\u0131 1992-ci il sentyabr\u0131n 19-da u\u011furla ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 bel\u0259likl\u0259 Gorus-\u015eu\u015fa yolu n\u0259zar\u0259t\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r, lakin d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259razini yenid\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015f v\u0259 Oqtay G\u00fcl\u0259liyevin q\u00fcvv\u0259l\u0259ri m\u00fchasir\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini t\u0259hl\u00fck\u0259siz yer\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bils\u0259 d\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 Oqtay G\u00fcl\u0259liyev \u00f6z\u00fc q\u0259hr\u0259mancas\u0131na h\u0259lak olmu\u015fdur. \u00d6lm\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eikar Aslanov (1970-1992)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eikar Aslanov 1970-ci il iyun ay\u0131n\u0131n 10-da C\u0259bray\u0131l rayonunun S\u00fcleymanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 do\u011fulmu\u015fdur. \u0130lk t\u0259hsilini burada alan \u015eikar 1987-ci ild\u0259 m\u0259kt\u0259bi bitirir.<\/p>\n\n\n\n<p>1988-ci ild\u0259 sovet ordusuna h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r. 1990-c\u0131 ild\u0259 do\u011fma v\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6n\u0259r\u0259k D\u0130N-in post patrul xidm\u0259tin\u0259 q\u0259bul olunur. Erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259n\u0259 basq\u0131n\u0131 zaman\u0131 \u015eikar silaha sar\u0131laraq c\u0259bh\u0259y\u0259 yollan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1992-ci ild\u0259 Xocav\u0259nd rayonunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin at\u0259\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259rini pe\u015f\u0259karcas\u0131na susdurur.<\/p>\n\n\n\n<p>1992-ci il iyul ay\u0131n\u0131n 2-si \u0259m\u0259liyyat zaman\u0131 \u015eikar snayper g\u00fcll\u0259sin\u0259 tu\u015f g\u0259lir, c\u0259sur d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fc hospitala \u00e7atd\u0131rsalar da onun h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmur, v\u0259t\u0259nimizin igid o\u011flu \u0259b\u0259di olaraq g\u00f6zl\u0259rini yumur. Subay idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fuldu\u011fu S\u00fcleymanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u0259fn edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 sayl\u0131 f\u0259rman\u0131 il\u0259 Aslanov \u015eikar Davud o\u011flu \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Q\u0259hr\u0259man\u0131&#8221; ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Moisey Kalankatl\u0131 \u2013 Alban tarix\u00e7isi (VII \u0259srin sonu \u2013 VIII \u0259srin \u0259vv\u0259li) Moisey Kalankatl\u0131 v\u0259 ya Musa Da\u015fquran\u00e7\u0131-m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 Qafqaz albanlar\u0131ndan, uti tayfas\u0131ndan olan tarix\u00e7i, &#8220;Alban \u00f6lk\u0259sinin tarixi&#8221; \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi. Kalankatl\u0131 &hellip; <a href=\"https:\/\/qarabagxeber.az\/?p=645\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":646,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"class_list":["post-645","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-qarabagin-tarixi","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=645"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/645\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":647,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/645\/revisions\/647"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/646"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qarabagxeber.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}